ข้อเสนอต่อการทบทวนแผนพัฒนาการศึกษาจังหวัดพระนครศรีอยุธยา พ.ศ. 2566 – 2570 ฉบับทบทวนประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2569

สถานะเอกสาร: ข้อเสนอเชิงวิชาการเพื่อประกอบการพิจารณา ไม่ใช่เอกสารทางการของหน่วยงานใด วันตัดยอดข้อมูล: 31 สิงหาคม 2569

⚠️ ข้อจำกัดที่ต้องอ่านก่อน

ที่ปรึกษายังไม่ได้เห็นแผนฉบับทบทวนประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2569

เอกสารที่ใช้วิเคราะห์ตลอดโครงการคือ ฉบับทบทวนประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2568 ร่วมกับแผนปฏิบัติราชการประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2569 และแผนปฏิบัติราชการระยะ 5 ปี พ.ศ. 2566–2570

ดังนั้นข้อเสนอในเอกสารฉบับนี้จึงมีสองลักษณะที่ต้องแยกให้ชัด

หากผู้ว่าจ้างส่งฉบับทบทวน 2569 มา ที่ปรึกษาจะตรวจสอบให้ได้ว่าข้อบกพร่องใดได้รับการแก้แล้ว และข้อใดยังคงอยู่ ซึ่งจะทำให้ข้อเสนอชุดนี้แม่นยำขึ้นมาก

ส่วนที่ 1: เหตุใดการทบทวนรอบปีงบประมาณ 2569 จึงสำคัญกว่าทุกรอบที่ผ่านมา

แผนพัฒนาการศึกษาจังหวัดฉบับปัจจุบันครอบคลุมปี 2566 ถึง 2570 การทบทวนประจำปีงบประมาณ 2569 จึงเป็น การทบทวนรอบรองสุดท้ายก่อนแผนสิ้นอายุ และเกิดขึ้นในช่วงเวลาเดียวกับที่จังหวัดต้องเริ่มจัดทำแผนรอบใหม่ พ.ศ. 2571–2575

ผลที่ตามมาสามประการ

หนึ่ง การทบทวนรอบนี้ทำหน้าที่เป็นสะพาน ไม่ใช่แค่การปรับปรุงแผนเดิมให้เป็นปัจจุบัน แต่เป็นโอกาสวางฐานข้อมูลและค่าฐานตัวชี้วัดให้แผนรอบใหม่ใช้ต่อได้ทันที

สอง ค่าฐานที่จัดทำในรอบนี้จะกลายเป็นค่าฐานของแผนรอบใหม่ หากปล่อยให้ตัวชี้วัดที่มีข้อบกพร่องคงอยู่ ข้อบกพร่องนั้นจะติดไปกับแผนรอบใหม่อีกห้าปี

สาม รอบนี้เป็นครั้งสุดท้ายที่แก้ไขได้โดยไม่ต้องรื้อโครงสร้าง เพราะการแก้ในรอบทบทวนถือเป็นการปรับปรุงตามปกติ ต่างจากการแก้ในแผนที่ประกาศใช้แล้วซึ่งต้องเสนอขออนุมัติใหม่

ส่วนที่ 2: ข้อเสนอเร่งด่วน 5 ข้อ — แก้ข้อบกพร่องที่ยืนยันแล้ว

ข้อเสนอทั้งห้าข้อนี้อ้างอิงจากข้อบกพร่องที่ที่ปรึกษาพบในฉบับทบทวน 2568 โดยตรง

ข้อเสนอที่ 1 แก้ค่าเป้าหมายที่ต่ำกว่าค่าฐาน 2 รายการ ⚠️ เร่งด่วนที่สุด

ปัญหาในทางปฏิบัติ เมื่อค่าเป้าหมายต่ำกว่าค่าฐาน แผนจะรายงานว่า "บรรลุเป้าหมาย" ได้ทุกปีโดยไม่ต้องทำอะไร และหากผลงานแย่ลงจริง ระบบรายงานก็ยังแสดงว่าบรรลุ ตัวชี้วัดจึงสูญเสียหน้าที่ในการบริหารทั้งหมด

ข้อเสนอ เลือกทางใดทางหนึ่งจากสามทาง และระบุเหตุผลกำกับ

1. แก้ค่าเป้าหมายให้สูงกว่าค่าฐาน พร้อมเหตุผลว่าเหตุใดจึงเลือกค่านั้น
2. แก้ค่าฐาน หากตรวจสอบพบว่าค่าฐาน 88.02 ไม่ถูกต้อง โดยเฉพาะกรณีผู้พิการที่มีค่าฐานซ้ำกับตัวชี้วัดปฐมวัยพอดี
3. ระงับตัวชี้วัดไว้ก่อน และระบุว่ารอจัดทำข้อมูลฐานใหม่ ซึ่งซื่อตรงกว่าการคงตัวเลขที่รู้ว่าผิด

ข้อเสนอที่ 2 ตรวจสอบค่าฐานที่ซ้ำกันโดยไม่มีเหตุผล

ตัวชี้วัดร้อยละประชากรอายุ 3–5 ปีเข้าเรียนปฐมวัย และตัวชี้วัดร้อยละผู้พิการที่ขึ้นทะเบียนได้เข้าเรียน มีค่าฐานเท่ากันพอดีที่ 88.02 ทั้งที่วัดสองเรื่องที่ไม่เกี่ยวข้องกันและมีตัวส่วนต่างกันโดยสิ้นเชิง

ข้อสันนิษฐาน น่าจะเกิดจากการคัดลอกค่าจากช่องหนึ่งไปอีกช่องหนึ่งในระหว่างจัดทำตาราง

ข้อเสนอ ให้กลุ่มนโยบายและแผนตรวจสอบต้นทางของทั้งสองค่า และแก้ไขให้ตรงกับข้อมูลจริง หากค่าใดหาต้นทางไม่ได้ ให้ระงับไว้ก่อน ไม่ควรคงตัวเลขที่ไม่ทราบที่มา

ข้อเสนอที่ 3 หาข้อยุติเรื่องค่าฐานการออกกลางคัน ⚠️ ความขัดแย้ง 10.7 เท่า

อนุกรมเวลา 10 ปีจากรายงานสถิติจังหวัด 37 · 37 · 68 · 91 · 96 · 183 · 157 · 240 · 154 · 110 คน ไม่มีปีใดใกล้เคียง 1,181 คน ปีที่สูงที่สุดคือ 2565 ที่ 240 คน ซึ่งยังต่ำกว่าค่าฐานในแผนถึง 5 เท่า

ผลกระทบที่ร้ายแรง แผนกำหนดเป้าหมายปี 2570 ไว้ที่ 800 คน หากค่าฐานที่ถูกต้องคือ 110 คน แผนกำลังตั้งเป้าให้ตัวเลขเพิ่มขึ้นเกือบ 8 เท่า ซึ่งร้ายแรงกว่ากรณีเป้าหมายต่ำกว่าค่าฐานในข้อเสนอที่ 1

สมมติฐานสามข้อที่อธิบายได้ นิยามต่างกันระหว่างการออกกลางคันกับเด็กนอกระบบ · ครอบคลุมช่วงวัยต่างกัน · เป็นยอดสะสมหลายปีไม่ใช่รายปี

ข้อเสนอ

1. สอบถามนิยามและวิธีนับจากผู้จัดทำค่าฐาน 1,181 คน
2. สอบถามนิยามจากเจ้าของข้อมูล 110 คน คือสำนักงานสถิติจังหวัดหรือ สพป. และ สพม.
3. หากเป็นสองนิยามที่ต่างกันจริง ให้แยกเป็นสองตัวชี้วัด คือ อัตราการออกกลางคัน และ จำนวนเด็กและเยาวชนนอกระบบ พร้อมค่าฐานของแต่ละตัว
4. ห้ามเลือกใช้ค่าใดค่าหนึ่งโดยไม่อธิบายความขัดแย้งนี้ในเอกสาร เพราะเป็นการปกปิดข้อมูลที่ขัดแย้งกับข้อสรุป

ข้อเสนอที่ 4 ปรับตัวชี้วัดที่ตั้งค่าฐาน 100 และเป้าหมาย 100 ทุกปี

พบตัวชี้วัดที่กำหนดค่าฐานไว้ที่ 100 และค่าเป้าหมาย 100 ทุกปีตลอดช่วงแผน เช่น ร้อยละหน่วยงานที่ได้รับการพัฒนาประสิทธิภาพการบริหารจัดการแบบบูรณาการ และร้อยละหน่วยงานภาครัฐและภาคเอกชนที่มีส่วนร่วม

ปัญหา ตัวชี้วัดที่บรรลุอยู่แล้วตั้งแต่ปีฐานและไม่มีช่องให้เปลี่ยนแปลง ไม่ให้ข้อมูลใดที่ใช้ตัดสินใจได้ และทำให้รายงานผลดูดีโดยไม่สะท้อนการทำงาน

ข้อเสนอ เปลี่ยนจากการวัดว่า "ครบทุกหน่วยงานหรือไม่" เป็นการวัดที่มีช่องให้เปลี่ยนแปลง เช่น

ข้อเสนอที่ 5 แก้ข้อมูลที่ขัดแย้งกันเองภายในเอกสารเล่มเดียว

ในฉบับทบทวน 2568 เนื้อความ ระบุผู้เรียนทั้งจังหวัด 150,594 คน ห้องเรียน 6,174 ห้อง ครู 9,245 คน ขณะที่ ตารางที่ 10 ในเอกสารฉบับเดียวกัน รวมได้ 154,373 / 6,504 / 9,547 ต่างกัน 3,779 คน

ข้อสังเกต ส่วนต่าง 3,779 คน ใกล้เคียงกับจำนวนนักศึกษาวิทยาลัยอาชีวศึกษาเอกชนที่ 3,796 คน จึงตั้งข้อสังเกตว่าเนื้อความอาจไม่ได้นับรวมวิทยาลัยเอกชน แต่ตัวเลขห้องเรียนและครูไม่สอดคล้องกับสมมติฐานนี้ จึงยังไม่ยุติ

ข้อเสนอ ตรวจสอบและแก้ให้ตรงกันทั้งเล่ม พร้อม ระบุขอบเขตกำกับทุกตัวเลขว่านับสังกัดใดและระดับใด เพราะโครงการนี้พบว่าจำนวนผู้เรียนของจังหวัดมีถึงสามตัวเลขจากสามแหล่ง คือ 148,373 · 115,123 · 81,776 คน ซึ่งถูกทั้งหมดแต่ขอบเขตต่างกัน

ส่วนที่ 3: ข้อเสนอเรื่องข้อมูลที่ควรเพิ่มในการทบทวนรอบนี้

โครงการนี้รวบรวมข้อมูลที่ยังไม่ปรากฏในแผนฉบับทบทวน 2568 ได้จำนวนมาก ซึ่งมีอยู่แล้วในเอกสารทางการของหน่วยงานอื่นในจังหวัด ทั้งหมดขอได้ทันทีโดยไม่ต้องสำรวจใหม่

📌 ข้อสังเกตที่สำคัญ ข้อมูลทั้งเจ็ดชุดนี้เป็นเอกสารเผยแพร่ของหน่วยงานราชการในจังหวัดเดียวกัน ปัญหาจึงไม่ใช่การไม่มีข้อมูล แต่คือข้อมูลไม่ถูกรวบรวมมาที่เดียวกัน ซึ่งเป็นสาเหตุรากที่โครงการนี้ระบุไว้ตั้งแต่ต้น

ส่วนที่ 4: ข้อเสนอเรื่องความสอดคล้องกับแผนพัฒนาจังหวัด

4.1 จุดเชื่อมที่แข็งแรงที่สุดซึ่งควรระบุในแผน

แผนพัฒนาจังหวัดพระนครศรีอยุธยา ฉบับทบทวนประจำปีงบประมาณ 2570 ตารางที่ 2.5 กำหนดตัวชี้วัดความสำเร็จตามเป้าหมายการพัฒนาจังหวัดไว้ 4 ข้อ โดยข้อที่ 4 คือ ระดับดัชนีความก้าวหน้าของคน ค่าฐาน 0.68 เป้าหมายปี 2570 เท่ากับ 0.70

ดัชนีนี้มีมิติด้านการศึกษาอยู่ภายในโดยตรง 4 รายการ

ข้อเสนอ ระบุในตารางความสอดคล้องเชิงยุทธศาสตร์ของแผนพัฒนาการศึกษาจังหวัดว่า แผนการศึกษาเป็นกลไกหลักที่ทำให้จังหวัดบรรลุตัวชี้วัดข้อที่ 4 และกำหนดตัวชี้วัดของแผนการศึกษาให้ตรงกับสี่รายการนี้ ซึ่งจะทำให้การเสนอโครงการเข้าสู่แผนพัฒนาจังหวัดมีเหตุผลรองรับที่ตรวจสอบได้

4.2 ⚠️ ข้อเตือนจากความผิดพลาดของที่ปรึกษาเอง

ในรายงานฉบับก่อนหน้า ที่ปรึกษาระบุว่าตัวชี้วัดเป้าหมายการพัฒนาจังหวัดข้อแรกคือจำนวนแหล่งเรียนรู้ ซึ่งไม่ถูกต้อง เกิดจากการอ้างอิงบรรยายสรุปจังหวัดแทนแผนฉบับเต็ม

บทเรียนสำหรับการทบทวนแผน เมื่ออ้างอิงตัวชี้วัดของแผนระดับอื่น ต้องอ้างจากตัวแผนฉบับเต็มเสมอ ไม่ใช่จากเอกสารบรรยายสรุปหรือเอกสารประชาสัมพันธ์ และต้องระบุเลขตารางหรือเลขหน้ากำกับ เพื่อให้ผู้อ่านตรวจสอบย้อนกลับได้

ส่วนที่ 5: ข้อเสนอเรื่องการวางฐานให้แผนรอบใหม่ พ.ศ. 2571–2575

การทบทวนรอบนี้ควรทำสิ่งที่ทำให้แผนรอบใหม่เริ่มต้นได้ทันทีโดยไม่ต้องเริ่มจากศูนย์

5.1 สามสิ่งที่ควรเริ่มในปีงบประมาณ 2569

5.2 สามรายการที่ควรทบทวนเนื้อหาเพราะข้อมูลใหม่เปลี่ยนข้อสรุปเดิม

5.3 ข้อเสนอเรื่องโครงสร้างประเด็นยุทธศาสตร์

แผนฉบับปัจจุบันมี 5 ประเด็นยุทธศาสตร์ ซึ่งตรงกับโครงสร้างที่โครงการนี้เสนอ 4 ใน 5 ประเด็น จึงไม่จำเป็นต้องรื้อโครงสร้างในการทบทวนรอบนี้

สิ่งที่ควรตัดสินใจในรอบนี้เพื่อให้แผนรอบใหม่ชัดเจน คือประเด็นยุทธศาสตร์ที่ 5 ของแผนปัจจุบัน พ.ศ. 2566–2570 ว่าด้วยการจัดการศึกษาเพื่อความปลอดภัย จะคงเป็นประเด็นแยก หรือยุบเป็นกลยุทธ์ภายใต้ประเด็นด้านโอกาสและความเสมอภาคในร่าง พ.ศ. 2571–2575 เพราะการตัดสินใจนี้กระทบการจัดสรรงบประมาณและการรายงานผลของแผนรอบใหม่ทั้งหมด ห้ามปนเลขประเด็นของสองกรอบนี้ เพราะประเด็นที่ 5 ของร่างรอบใหม่คือระบบข้อมูลและกลไกบูรณาการ ไม่ใช่ความปลอดภัย

ส่วนที่ 6: ตารางสรุปข้อเสนอทั้งหมด

📌 ข้อสังเกตที่ควรเห็น ข้อเสนอ 11 จาก 12 ข้อทำได้ในรอบทบทวนนี้ และ ส่วนใหญ่ไม่ต้องใช้งบประมาณเพิ่ม เพราะเป็นการแก้ตัวเลข ตรวจสอบนิยาม และรวบรวมข้อมูลที่มีอยู่แล้ว

ส่วนที่ 7: สิ่งที่ข้อเสนอชุดนี้ไม่ครอบคลุม

เพื่อความซื่อตรง ที่ปรึกษาระบุขอบเขตที่ไม่ครอบคลุมไว้ด้วย

1. ไม่ได้ตรวจสอบฉบับทบทวน 2569 จึงไม่ทราบว่าข้อบกพร่องใดได้รับการแก้ไขแล้ว
2. ไม่ได้ตรวจสอบผลการดำเนินงานตามแผนที่ผ่านมา ว่าโครงการใดทำได้และทำไม่ได้ ซึ่งเป็นหัวใจของการทบทวนแผนตามปกติ
3. ไม่ได้ตรวจสอบงบประมาณที่ได้รับจัดสรรจริงเทียบกับที่ตั้งไว้ ซึ่งจำเป็นต่อการประเมินความเป็นไปได้
4. ไม่ได้ตรวจสอบตัวบทกฎหมายจากราชกิจจานุเบกษา ข้อมูลกฎหมายตรวจจากเว็บไซต์หน่วยงานเท่านั้น
5. ไม่ได้รับฟังความคิดเห็นจากผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย ข้อเสนอทั้งหมดเป็นการวิเคราะห์เอกสาร

หากผู้ว่าจ้างส่งฉบับทบทวน 2569 และรายงานผลการดำเนินงานตามแผนมา ที่ปรึกษาจะจัดทำข้อเสนอที่ครอบคลุมสามข้อแรกให้ได้

แหล่งอ้างอิง

1. สำนักงานศึกษาธิการจังหวัดพระนครศรีอยุธยา แผนพัฒนาการศึกษาจังหวัดพระนครศรีอยุธยา พ.ศ. 2566–2570 ฉบับทบทวนประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2568 — วิสัยทัศน์และประเด็นยุทธศาสตร์ ตัวชี้วัดประเด็นยุทธศาสตร์ที่ 1 และ 3 ตารางที่ 10
2. สำนักงานศึกษาธิการจังหวัดพระนครศรีอยุธยา แผนปฏิบัติราชการประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2569 — ตารางที่ 7 17 และบัญชีงบประมาณจัดสรร
3. สำนักงานสถิติจังหวัดพระนครศรีอยุธยา รายงานสถิติจังหวัดพระนครศรีอยุธยา พ.ศ. 2568 — ตารางที่ 1.1 1.5 3.1 3.8 3.10 3.11 3.12 7.4
4. กรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย ข้อมูลประชากรจำแนกรายอายุ รายจังหวัด ปีเดือน 6901
5. จังหวัดพระนครศรีอยุธยา แผนพัฒนาจังหวัดพระนครศรีอยุธยา พ.ศ. 2566–2570 ฉบับทบทวนประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2570 — ตารางที่ 2.1 และ 2.5
6. สำนักงานแรงงานจังหวัดพระนครศรีอยุธยา รายงานสถานการณ์ด้านแรงงานจังหวัด รายปี 2568 และไตรมาส 2 ปี 2569
7. สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาพระนครศรีอยุธยา เขต 1 ระบบ BIGDATA ผลทดสอบทางการศึกษาระดับชาติขั้นพื้นฐาน ปีการศึกษา 2563–2567

ข้อเสนอต่อการทบทวนแผนพัฒนาการศึกษาจังหวัด จัดทำเมื่อ 31 สิงหาคม 2569 โดย บูรพาทิศ พลอยสุวรรณ์ ผู้วิจัยอิสระ