ฉบับกรณีตัวอย่าง (Illustrative Draft) — ไม่ใช่เอกสารสำหรับใช้อ้างอิงหรือเสนอ กศจ.

จัดทำโดย: ที่ปรึกษาวิชาการประจำโครงการ สำหรับ: สำนักงานศึกษาธิการจังหวัดพระนครศรีอยุธยา วันตัดยอดข้อมูล: 31 สิงหาคม 2569 สถานะเอกสาร: ร่างที่มีฐานข้อมูลจริงเป็นส่วนใหญ่ (ฉบับที่ 0.6)

การเปลี่ยนแปลงจากฉบับ 0.5 เพิ่มส่วนที่ 7.9 ผลสัมฤทธิ์ทางการศึกษาและดัชนีความก้าวหน้าของคน · แก้ไขข้อผิดพลาดเรื่องตัวชี้วัดเป้าหมายการพัฒนาจังหวัด ซึ่งที่ปรึกษาเขียนผิดจากการอ้างอิงเอกสารสรุปแทนแผนฉบับเต็ม · แก้ตัวเลขเยาวชนที่ไม่อยู่ในระบบ จากค่าเดียว 13,715 คน เป็นช่วง 6,600–13,700 คน เพราะพบความขัดแย้งของนิยาม 25 จุด · เพิ่มค่าฐานตัวชี้วัด 4 รายการจากดัชนีความก้าวหน้าของคน

การเปลี่ยนแปลงจากฉบับ 0.4 เพิ่มส่วนที่ 7.8 ข้อมูลอุปสงค์กำลังคนจากสำนักงานแรงงานและจัดหางานจังหวัด · ปรับกลยุทธ์ 4.1 เพราะข้อมูลมีอยู่แล้ว ปัญหาคือไม่ถูกแปลและส่งถึงสถานศึกษา · เพิ่มโครงการสำรวจสถานะเยาวชน 15–17 ปีเป็นโครงการแรกของประเด็นที่ 3 · เพิ่ม O4 T8 ใน SWOT · เพิ่มตัวชี้วัด 4.5 พร้อมค่าฐานจริง · เพิ่มตัวชี้วัดเป้าหมายการพัฒนาจังหวัดในตารางความสอดคล้อง

การเปลี่ยนแปลงจากฉบับ 0.3 เพิ่มข้อมูลการศึกษารายอำเภอครบ 16 อำเภอ · เพิ่มอนุกรมเวลานักเรียน 5 ปีและการออกกลางคัน 10 ปี · แทนที่การคาดการณ์สมมติด้วยการคาดการณ์จากรุ่นที่เกิดแล้วถึงปี 2575 · เปลี่ยนการจำแนกกลุ่มอำเภอจากสมมติฐานเป็นข้อมูลจริงและเพิ่มกลุ่มที่ 5 · ลบตารางสถานการณ์สมมติในส่วนที่ 7.3 · เพิ่มคำเตือนความขัดแย้งค่าฐานการออกกลางคัน · ปรับกลยุทธ์ 1.1 1.2 และ 5.3 ตามข้อมูลใหม่

การเปลี่ยนแปลงจากฉบับ 0.2 เพิ่มภาคผนวก จ ว่าด้วยการตรวจสอบความสอดคล้องย้อนกลับ 5 ตัวอย่าง ครอบคลุมประเด็นยุทธศาสตร์ทั้งห้าประเด็น · เพิ่มการอ้างอิงถึงเว็บไซต์สาธารณะที่เผยแพร่วิธีทำงานของโครงการนี้

การเปลี่ยนแปลงจากฉบับ 0.1 แทนที่ข้อมูลสถานการณ์การศึกษาด้วยข้อมูลจริงจากเอกสารแผนของ ศธจ. เอง 3 ฉบับ · เพิ่มส่วนที่ 7.1.1 และ 7.1.2 ว่าด้วยภาพรวมรายสังกัดและสถานการณ์การศึกษาเอกชน · เพิ่ม S5 S6 T4 T5 ใน SWOT พร้อมหลักฐาน · เพิ่มกลยุทธ์ 5.3 · เพิ่มตัวชี้วัด 5 รายการ · เพิ่มความเสี่ยง R9–R12 · เพิ่มค่าฐานจริง 5 รายการจากแผนฉบับเดิม · เพิ่มกฎหมายว่าด้วยโรงเรียนเอกชนในบัญชีกฎหมาย

⚠ คำเตือนสำคัญก่อนอ่าน

เอกสารฉบับนี้จัดทำขึ้นตามคำสั่งของผู้ว่าจ้าง เพื่อ สาธิตโครงสร้าง ตรรกะ และรูปแบบ ของยุทธศาสตร์ที่ได้มาตรฐาน ก่อนที่ข้อมูลจริงจะพร้อม

ข้อมูลจำนวนมากในเอกสารนี้เป็นตัวเลขสมมติที่สร้างขึ้นเพื่อเป็นตัวอย่าง และถูกกำกับด้วยสัญลักษณ์ สมมติ ทุกจุด

ห้ามนำเอกสารฉบับนี้ไปเสนอคณะกรรมการศึกษาธิการจังหวัด เผยแพร่ อ้างอิง หรือใช้เป็นฐานการจัดสรรงบประมาณ จนกว่าจะได้แทนที่ตัวเลขสมมติทุกรายการด้วยข้อมูลจริง ตามภาคผนวก ค (ทะเบียนตัวเลขที่ต้องแทนที่)

สัญลักษณ์กำกับข้อมูล

สัญลักษณ์	ความหมาย
จริง	ข้อมูลที่ตรวจสอบแล้วและมีแหล่งอ้างอิงระบุไว้
สมมติ	ตัวเลขหรือข้อความสมมติเพื่อเป็นตัวอย่าง ยังไม่เป็นความจริง
รอข้อมูล	ช่องที่ต้องเติมด้วยข้อมูลจริง ยังไม่ได้ใส่ตัวเลขใด
ต้องวินิจฉัย	ประเด็นที่ต้องส่งฝ่ายกฎหมายหรือผู้บริหารตัดสินใจ

สารบัญ

1. บทสรุปผู้บริหาร
2. บทนำ หลักการและเหตุผล
3. วัตถุประสงค์ ขอบเขต และกระบวนการจัดทำ
4. กรอบแนวคิดและระเบียบวิธี
5. กฎหมาย นโยบาย แผน และยุทธศาสตร์ที่เกี่ยวข้อง
6. บริบทและข้อมูลพื้นฐานจังหวัดพระนครศรีอยุธยา
7. สถานการณ์และผลการดำเนินงานด้านการศึกษา
8. ผลการวิเคราะห์ปัญหา สาเหตุ ความต้องการ ศักยภาพ และแนวโน้ม
9. ผลการรับฟังผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย
10. ฉากทัศน์และความท้าทายในอนาคต
11. วิสัยทัศน์ พันธกิจ เป้าประสงค์ และประเด็นยุทธศาสตร์
12. กลยุทธ์ แนวทางดำเนินงาน และโครงการสำคัญ
13. แผนที่ยุทธศาสตร์และ Theory of Change
14. ตัวชี้วัด ค่าเป้าหมาย และกรอบการประเมินผล
15. กลไกขับเคลื่อน การบูรณาการ และการจัดสรรทรัพยากร
16. แผนบริหารความเสี่ยง
17. แผนการติดตาม ทบทวน และรายงานผล
18. บรรณานุกรม
19. ภาคผนวก

ส่วนที่ 1: บทสรุปผู้บริหาร

1.1 เหตุผลของยุทธศาสตร์ฉบับนี้

จังหวัดพระนครศรีอยุธยากำลังเผชิญเงื่อนไขสามประการพร้อมกัน ซึ่งทำให้การจัดการศึกษาแบบเดิมไม่เพียงพออีกต่อไป

ตัวเลขแรกที่ผู้อ่านควรเห็น ณ เดือนมกราคม 2569 จังหวัดพระนครศรีอยุธยามีเด็กอายุ 0 ปี จำนวน 4,610 คน และมีเยาวชนอายุ 17 ปี จำนวน 9,665 คน จริง หมายความว่าในช่วงเวลา 17 ปี ขนาดของรุ่นเด็กเกิดใหม่ลดลงเหลือ ร้อยละ 47.7 ของรุ่นที่กำลังจะจบการศึกษา นี่ไม่ใช่การคาดการณ์และไม่ใช่แนวโน้มที่ยังไม่แน่นอน เพราะเด็กเหล่านี้เกิดและมีชื่อในทะเบียนราษฎรแล้ว และไม่มีมาตรการใดของยุทธศาสตร์ฉบับนี้เปลี่ยนแปลงตัวเลขนี้ได้ในกรอบเวลา 5 ปี

ยุทธศาสตร์ฉบับนี้จึงต้องออกแบบให้ ทำงานได้ดีในระบบที่เล็กลง ไม่ใช่พยายามทำให้ระบบไม่เล็กลง

หนึ่ง จำนวนผู้เรียนกำลังหดตัวเร็วกว่าที่โครงสร้างสถานศึกษาปรับตัวได้ ระหว่างปีการศึกษา 2566 ถึง 2567 จำนวนนักเรียนในจังหวัดลดลง 5,083 คน หรือร้อยละ 4.2 ขณะที่จำนวนโรงเรียนลดลงเพียง 2 แห่ง จริง การคาดการณ์จากรุ่นที่เกิดแล้ว ซึ่งใช้ข้อมูลประชากรรายอายุปีเดียว ณ มกราคม 2569 แสดงว่าประชากรวัยเรียนระดับภาคบังคับอายุ 6–14 ปี จะลดจาก 74,308 คนในปี 2569 เหลือ 57,040 คนในปี 2575 หรือลดลงร้อยละ 23.2 และระดับประถมศึกษาอายุ 6–11 ปี จะลดลงร้อยละ 25.4 จริง — คาดการณ์จากรุ่นที่เกิดแล้ว

สอง จังหวัดมีฐานเศรษฐกิจอุตสาหกรรมขนาดใหญ่แต่ยังไม่มีระบบเชื่อมกับการผลิตกำลังคน จังหวัดมีโรงงานมากกว่า 2,134 แห่งใน 5 นิคมอุตสาหกรรม และมีแรงงานภาคอุตสาหกรรมประมาณ 300,000 คน จริง — ข้อมูลปี 2565 แต่ยังไม่มีระบบข้อมูลความต้องการทักษะที่สถานศึกษาใช้วางแผนหลักสูตรได้

สาม การจัดการศึกษาในจังหวัดกระจายอยู่หลายสังกัด โดยที่ไม่มีหน่วยงานใดมีอำนาจกำกับข้ามสังกัด หน้าที่และอำนาจของสำนักงานศึกษาธิการจังหวัดในการกำกับติดตามครอบคลุมเฉพาะหน่วยงานในสังกัดกระทรวงศึกษาธิการ จริง

ยุทธศาสตร์ฉบับนี้จึงมิได้วางตนเป็นแผนสั่งการ แต่เป็น ข้อตกลงร่วมของหน่วยงานการศึกษาทุกสังกัดในจังหวัด ที่คณะกรรมการศึกษาธิการจังหวัดให้ความเห็นชอบ โดยสำนักงานศึกษาธิการจังหวัดทำหน้าที่ฝ่ายเลขานุการและเจ้าภาพกระบวนการ

1.2 วิสัยทัศน์

"อยุธยา เมืองแห่งการเรียนรู้ที่ไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง ผู้เรียนทุกช่วงวัยได้เรียนรู้เต็มศักยภาพ และเติบโตได้จริงในเมืองมรดกโลกที่เป็นฐานอุตสาหกรรม"

วิสัยทัศน์นี้ยึดโยงกับเป้าหมายการพัฒนาจังหวัดพระนครศรีอยุธยา คือ "อยุธยาเมืองมรดกโลก เป็นแหล่งท่องเที่ยวคุณภาพ น่าเรียนรู้ น่าอยู่ น่าลงทุน" จริง โดยขยายคำว่า "น่าเรียนรู้" ให้เป็นรูปธรรมในมิติการศึกษา

1.3 ประเด็นยุทธศาสตร์ 5 ประเด็น

ห้าประเด็นต่อไปนี้เป็นโครงสร้างของ ร่างข้อเสนอ พ.ศ. 2571–2575 ไม่ใช่ห้าประเด็นของแผนพัฒนาการศึกษาจังหวัดฉบับปัจจุบัน พ.ศ. 2566–2570 ประเด็นที่ 3 ของร่างคือเส้นทางการเรียนรู้ที่ยืดหยุ่น ซึ่งเป็นของใหม่ ส่วนประเด็นที่ 5 ของร่างคือระบบข้อมูล ไม่ใช่ความปลอดภัยของแผนปัจจุบัน

ประเด็นยุทธศาสตร์ที่ 1 ถึง 4 เรียงตามเส้นทางชีวิตของผู้เรียน ส่วนประเด็นที่ 5 เป็นเงื่อนไขที่ทำให้ประเด็นอื่นทำงานได้

1.4 สิ่งที่ยุทธศาสตร์นี้จะเปลี่ยนภายในปี 2575

หมายเหตุที่ต้องคงไว้ในทุกฉบับ: ค่าเป้าหมายที่แท้จริงต้องกำหนดหลังจัดทำข้อมูลฐานแล้วเท่านั้น การกำหนดค่าเป้าหมายโดยไม่มีค่าฐานจะทำให้การติดตามประเมินผลตลอด 5 ปีไม่มีความหมาย

1.5 งบประมาณและกลไก

กรอบงบประมาณตลอดระยะ 5 ปี ประมาณการเบื้องต้น สมมติ 250–350 ล้านบาท โดยส่วนใหญ่มิใช่งบใหม่ แต่เป็นการจัดลำดับความสำคัญของงบประมาณที่หน่วยงานแต่ละสังกัดมีอยู่แล้ว ร่วมกับงบพัฒนาจังหวัดและความร่วมมือจากภาคเอกชน

กลไกขับเคลื่อนหลักคือคณะกรรมการศึกษาธิการจังหวัด โดยมีคณะทำงานขับเคลื่อนยุทธศาสตร์ที่มีผู้แทนทุกสังกัดเป็นองค์ประกอบ 【ต้องวินิจฉัย — ต้องเสนอผู้มีอำนาจแต่งตั้ง】

ส่วนที่ 2: บทนำ หลักการและเหตุผล

2.1 ความเป็นมา

สำนักงานศึกษาธิการจังหวัดจัดตั้งขึ้นตามข้อ 11 ของคำสั่งหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ ที่ 19/2560 เรื่อง การปฏิรูปการศึกษาในภูมิภาคของกระทรวงศึกษาธิการ ลงวันที่ 3 เมษายน 2560 ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมคำสั่งหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ ที่ 19/2560 ฯ พ.ศ. 2565 โดยมีหน้าที่และอำนาจประการหนึ่งคือ "จัดทำแผนพัฒนาการศึกษาและแผนปฏิบัติการ" จริง

การจัดทำยุทธศาสตร์ฉบับนี้จึงอยู่ในหน้าที่และอำนาจของสำนักงานศึกษาธิการจังหวัดโดยตรง

2.2 เหตุใดต้องจัดทำสำหรับช่วงปี 2571–2575

ช่วงเวลานี้ถูกเลือกเพราะตรงกับรอบการวางแผนใหม่ของทุกระดับพร้อมกัน

• ร่างแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 14 ครอบคลุมปี พ.ศ. 2571–2575 มีกำหนดประกาศใช้ในปีงบประมาณ พ.ศ. 2571 จริง
• จังหวัดต่าง ๆ อยู่ระหว่างจัดทำแผนพัฒนาจังหวัด พ.ศ. 2571–2575 โดยสำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติได้ชี้แจงนโยบายและหลักเกณฑ์แล้ว จริง
• องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นอยู่ระหว่างจัดทำและประกาศใช้แผนพัฒนาท้องถิ่นรอบ พ.ศ. 2571–2575 จริง

การเข้ารอบเดียวกันทำให้ยุทธศาสตร์การศึกษาสามารถเสนอเข้าสู่กระบวนการงบประมาณของจังหวัดและท้องถิ่นได้ตรงจังหวะ

2.3 หลักการสำคัญ 6 ประการของยุทธศาสตร์ฉบับนี้

1. ตั้งอยู่บนหลักฐาน ทุกข้อวินิจฉัยต้องตรวจสอบย้อนกลับได้ถึงข้อมูลและแหล่งที่มา
2. จำแนกเชิงพื้นที่ ไม่ใช้ค่าเฉลี่ยระดับจังหวัดปิดบังความแตกต่างระหว่างอำเภอ
3. ยึดผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง จัดโครงสร้างตามเส้นทางชีวิตผู้เรียน ไม่ใช่ตามโครงสร้างหน่วยงาน
4. ให้ความสำคัญกับความเสมอภาค ระบุกลุ่มเปราะบางและพื้นที่เสียเปรียบเป็นการเฉพาะ
5. อยู่ในขอบเขตอำนาจหน้าที่ ทุกมาตรการระบุเจ้าภาพจริงและประเภทของภารกิจ
6. ปรับตัวได้ มีกลไกทบทวนประจำปีและการประเมินกลางแผน

ส่วนที่ 3: วัตถุประสงค์ ขอบเขต และกระบวนการจัดทำ

3.1 วัตถุประสงค์

1. กำหนดทิศทางการพัฒนาการศึกษาของจังหวัดพระนครศรีอยุธยาในช่วงปี 2571–2575 ที่ทุกสังกัดใช้ร่วมกันได้
2. เชื่อมโยงการศึกษาของจังหวัดกับกฎหมาย นโยบาย และแผนทุกระดับที่มีผลใช้บังคับ
3. ระบุปัญหา สาเหตุราก และกลุ่มเป้าหมายที่ต้องได้รับการแก้ไขเร่งด่วนโดยอาศัยหลักฐาน
4. กำหนดตัวชี้วัด ค่าเป้าหมาย และกลไกติดตามประเมินผลที่ใช้ได้จริง
5. เป็นกรอบให้หน่วยงานทุกสังกัดใช้จัดทำแผนปฏิบัติราชการประจำปีและคำของบประมาณ

3.2 ขอบเขต

ขอบเขตด้านพื้นที่: จังหวัดพระนครศรีอยุธยา 16 อำเภอ 209 ตำบล จริง

ขอบเขตด้านผู้เรียน: ทุกช่วงวัย ตั้งแต่ปฐมวัยถึงการเรียนรู้ตลอดชีวิต

ขอบเขตด้านหน่วยจัดการศึกษา: ทุกสังกัดตามโครงสร้างการบริหารของกระทรวงศึกษาธิการ และการประสานงานระหว่างกระทรวงในระดับจังหวัด โดยจำแนกระดับอำนาจของ ศธจ. ดังนี้

3.3 กระบวนการจัดทำ

ส่วนที่ 4: กรอบแนวคิดและระเบียบวิธี

4.1 กรอบแนวคิด

ยุทธศาสตร์ฉบับนี้ใช้กรอบ เส้นทางชีวิตผู้เรียน (Learner Life-Course) เป็นแกนหลัก แทนการจัดโครงสร้างตามระดับการศึกษาหรือตามภารกิจของหน่วยงาน

        [เข้าถึง]        [เรียนรู้ได้]      [ตรงศักยภาพ]      [มีงานทำ]
            │                 │                  │                 │
   ประเด็นยุทธศาสตร์ 1 → 2 → 3 → 4
            └─────────────────┴──────────────────┴─────────────────┘
                                     │
                   ประเด็นยุทธศาสตร์ 5: ข้อมูลและกลไกบูรณาการ
                        (เงื่อนไขที่ทำให้ 1–4 ทำงานได้)

เหตุผลของการเลือกกรอบนี้มีสามประการ หนึ่ง สอดคล้องกับจุดเน้นของผู้บริหารทั้งสี่ประการซึ่งเรียงตัวเป็นห่วงโซ่อยู่แล้ว สอง หลีกเลี่ยงการแบ่งงานตามสังกัดซึ่งจะยิ่งตอกย้ำการทำงานแยกส่วน สาม ทำให้ตรวจสอบย้อนกลับได้ว่ามาตรการใดแก้ปัญหาช่วงใดของชีวิตผู้เรียน

4.2 ระเบียบวิธีและเครื่องมือ

4.3 ข้อจำกัดของระเบียบวิธีในฉบับกรณีตัวอย่าง

1. มีข้อมูลรายอำเภอและรายสังกัดแล้ว แต่ยังไม่มีผลสัมฤทธิ์รายโรงเรียนครบทุกสังกัด และยังไม่มีข้อมูลจำแนกรายกลุ่มเปราะบาง จึงยังจัดลำดับโรงเรียนมุ่งเป้าและวิเคราะห์ความเหลื่อมล้ำของกลุ่มเปราะบางไม่ได้จริง
2. ไม่มีกระบวนการรับฟังผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย เนื้อหาส่วนที่ 9 เป็นการสาธิตรูปแบบเท่านั้น
3. มีอนุกรมเวลานักเรียน 5 ปีและการออกกลางคัน 10 ปีแล้ว ส่วนข้อมูลบางชุดของภาคเอกชนจากเอกสารแผนยังมีเพียง 2 จุด และข้อมูลเอกชนรายอำเภอมีปีเดียว
4. ยังไม่ได้ตรวจสอบตัวบทกฎหมายจากราชกิจจานุเบกษาทุกฉบับ

ส่วนที่ 5: กฎหมาย นโยบาย แผน และยุทธศาสตร์ที่เกี่ยวข้อง

5.1 บัญชีกฎหมายและแผนที่ตรวจสอบแล้ว

5.2 กฎหมายที่ยังไม่ได้ตรวจสอบและต้องดำเนินการก่อนจัดทำฉบับจริง

รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย · ยุทธศาสตร์ชาติและแผนแม่บทฉบับปรับปรุง · พ.ร.บ. การศึกษาแห่งชาติ · พ.ร.บ. ระเบียบบริหารราชการกระทรวงศึกษาธิการ · พ.ร.บ. การพัฒนาเด็กปฐมวัย · พ.ร.บ. การศึกษาภาคบังคับ · พ.ร.บ. การอาชีวศึกษา · พ.ร.บ. การจัดการศึกษาสำหรับคนพิการ · พ.ร.บ. กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา · พ.ร.บ. โรงเรียนเอกชน · พ.ร.บ. ส่งเสริมการเรียนรู้ · พ.ร.บ. คุ้มครองเด็ก · พ.ร.บ. คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล · พ.ร.ฎ. ว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการบริหารกิจการบ้านเมืองที่ดี · กฎหมายเกี่ยวกับพื้นที่มรดกโลกและการอนุรักษ์โบราณสถาน · เป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน เป้าหมายที่ 4

ต้องวินิจฉัย ต้องส่งฝ่ายกฎหมายตรวจสอบสถานะปัจจุบันของทุกฉบับก่อนอ้างอิงในเอกสารจริง

5.3 ตารางความสอดคล้องเชิงยุทธศาสตร์ (ตัวอย่างการจัดทำ)

ตารางนี้แสดง วิธีจัดทำ โดยยกตัวอย่างประเด็นยุทธศาสตร์ที่ 1 เท่านั้น ฉบับจริงต้องทำครบทุกประเด็นและทุกระดับแผน

หลักการที่ต้องยึด: ความสอดคล้องไม่ได้หมายถึงการคัดลอกถ้อยคำจากแผนระดับบน แต่หมายถึงการแสดงให้เห็นว่าเหตุใดข้อกำหนดระดับบนจึงนำไปสู่การดำเนินงานเฉพาะในพื้นที่นี้

ส่วนที่ 6: บริบทและข้อมูลพื้นฐานจังหวัดพระนครศรีอยุธยา

6.1 ข้อมูลกายภาพและประชากร

6.2 โครงสร้างเศรษฐกิจ

จังหวัดพระนครศรีอยุธยาเป็นฐานอุตสาหกรรมสำคัญของภาคกลาง มีโรงงานมากกว่า 2,134 แห่งใน 5 นิคมอุตสาหกรรม โดยแรงงานที่ทำงานในโรงงานมีจำนวนมากกว่า 300,000 คน กระจายอาศัยอยู่ทั่วจังหวัด 【จริง — ข้อมูลปี 2565 ต้องปรับปรุง】

ขณะเดียวกันจังหวัดมีอุทยานประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยาซึ่งเป็นแหล่งมรดกโลก พื้นที่ 1,810 ไร่ จริง เป็นฐานของเศรษฐกิจการท่องเที่ยวและเศรษฐกิจสร้างสรรค์

นัยต่อการศึกษา: จังหวัดมีเส้นทางอาชีพสองสายที่ต่างกันโดยสิ้นเชิง คือสายอุตสาหกรรมและสายบริการ/วัฒนธรรม ยุทธศาสตร์ควรออกแบบเส้นทางการเรียนรู้ที่รองรับทั้งสองสาย ไม่ใช่มุ่งสายเดียว

6.3 ความเสี่ยงเชิงพื้นที่

พื้นที่ที่ระบุว่าประสบอุทกภัยซ้ำซาก ได้แก่ อำเภอผักไห่ เสนา และบางบาล จริง ซึ่งเป็นพื้นที่เกษตรกรรมและมีระดับเศรษฐกิจต่ำกว่าพื้นที่เขตอุตสาหกรรม

การตีความ: ความเสี่ยงภัยพิบัติในจังหวัดนี้ ทับซ้อนกับความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจ ทำให้เด็กในพื้นที่เดียวกันเผชิญความเสี่ยงสองชั้นพร้อมกัน คือความยากจนและการหยุดชะงักทางการศึกษาจากอุทกภัย

6.4 การจำแนกกลุ่มอำเภอเชิงยุทธศาสตร์ 【จริง — ยืนยันด้วยอัตราการเติบโตประชากร 5 ปี】

เหตุผลของการเพิ่มกลุ่มที่ 5 ในฉบับก่อนหน้า สามอำเภอนี้ถูกจัดรวมในกลุ่มกึ่งเมืองกึ่งชนบท แต่ข้อมูลจริงแสดงว่าลักษณะต่างกันชัดเจน คือหดตัวเร็วกว่า มีขนาดสถานศึกษาเล็กกว่ามาก และไม่มีทางเลือกภาคเอกชนเลย กลุ่มนี้ต้องการมาตรการบริหารทรัพยากรร่วม ไม่ใช่มาตรการคุณภาพทั่วไป

⚠️ ประเด็นที่ต้องเห็นให้ชัดและยืนยันด้วยข้อมูลแล้ว ความเสี่ยงภัยพิบัติทับซ้อนกับความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจ พื้นที่ที่ระบุว่าท่วมซ้ำซากคืออำเภอผักไห่ เสนา บางบาล ซึ่งเป็นสามอำเภอที่ประชากรหดตัวเร็วที่สุดกลุ่มหนึ่งของจังหวัด และเป็นอำเภอที่ประชาชนระบุว่าน้ำท่วมเป็นความเดือดร้อนอันดับต้น เด็กในพื้นที่เหล่านี้จึงเผชิญความเสี่ยงสองชั้นพร้อมกัน

ส่วนที่ 7: สถานการณ์และผลการดำเนินงานด้านการศึกษา

7.1 ภาพรวมเชิงปริมาณ จริง

อัตราส่วนที่คำนวณ (สูตร: จำนวนนักเรียน ÷ จำนวนครู เป็นต้น)

ข้อจำกัดที่ต้องระบุทุกครั้งที่อ้างตารางนี้: ข้อมูลมีเพียง 2 ปี ไม่ทราบขอบเขตสังกัดที่ครอบคลุม ไม่มีการจำแนกรายอำเภอ และการลดลงของครูร้อยละ 6.4 ในปีเดียวเป็นตัวเลขผิดปกติที่อาจเกิดจากการเปลี่ยนนิยามการจัดเก็บ ต้องตรวจสอบก่อนตีความ

7.1.1 ภาพรวมรายสังกัด จากข้อมูลของ ศธจ. เอง จริง

ข้อมูล ณ วันที่ 10 มิถุนายน 2568 จากแผนปฏิบัติราชการประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2569 ตารางที่ 7

หมายเหตุเรื่องขอบเขต ตัวเลข 148,373 คน ของ ศธจ. ต่างจาก 115,123 คน ของสำนักงานสถิติจังหวัด เพราะ ศธจ. รวมศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก 273 แห่ง สถาบันอุดมศึกษา อาชีวศึกษา และ สกร. ซึ่งสถิติจังหวัดไม่นับเป็นโรงเรียน ไม่ใช่ความขัดแย้งของข้อมูล แต่เป็นความต่างของนิยาม

7.1.2 สถานการณ์การศึกษาเอกชนของจังหวัด จริง

ขนาดของภาคเอกชน

แนวโน้มสองปี

ข้อค้นพบ ภาคเอกชนหดตัวเร็วกว่าค่าเฉลี่ยจังหวัดกว่าสองเท่า โดยเป็นต้นทางของการลดลงถึงร้อยละ 36.2 ของการลดลงทั้งจังหวัด (2,170 ÷ 6,000) ทั้งที่มีผู้เรียนเพียงร้อยละ 16.6

ผลต่อยุทธศาสตร์ สถานศึกษาเอกชนมีขนาดเฉลี่ย 616 คนต่อแห่ง หากแห่งใดเลิกกิจการโดยไม่มีการเตรียมการ ผู้เรียนราว 600 คนจะต้องหาสถานศึกษาใหม่พร้อมกัน ซึ่งเทียบเท่ากับโรงเรียนสังกัด สพป. เขต 1 ประมาณ 3 แห่งรวมกัน นี่คือฐานเชิงปริมาณของความเสี่ยง R9 และกลยุทธ์ 5.3

ศักยภาพของ ศธจ. ในภารกิจนี้

⚠️ ตัวเลขที่ห้ามนำไปใช้ก่อนตรวจสอบนิยาม จำนวนครูโรงเรียนเอกชนลดจาก 2,113 เหลือ 1,385 คน (−34.5%) ขณะที่นักเรียนลดเพียงร้อยละ 9.4 และห้องเรียนอาชีวศึกษาเอกชนลดจาก 480 เหลือ 150 ห้องขณะที่นักเรียนแทบไม่เปลี่ยน ทั้งสองรายการน่าจะเกิดจากการเปลี่ยนนิยามการจัดเก็บมากกว่าการเปลี่ยนแปลงจริง

7.2 ข้อมูลที่จำเป็นแต่ยังไม่มี

7.3 ข้อมูลการศึกษารายอำเภอ จริง

ข้อมูลปีการศึกษา 2567 จากรายงานสถิติจังหวัดพระนครศรีอยุธยา พ.ศ. 2568 ตารางที่ 3.1 3.8 และ 3.10 ส่วนนี้แทนที่ตารางสถานการณ์สมมติในฉบับก่อนหน้าทั้งหมด

ข้อค้นพบที่หนึ่ง ช่องว่างขนาดสถานศึกษาระหว่างอำเภอกว้าง 2.5 เท่า อัตราส่วนนักเรียนต่อห้องเรียนอยู่ระหว่าง 11 : 1 ถึง 28 : 1 ค่าเฉลี่ยจังหวัด 21 : 1 จึงปิดบังทั้งความแออัดในเขตเมืองและความเล็กเกินขนาดในเขตเกษตร การใช้ค่าเฉลี่ยจังหวัดเป็นค่าฐานตัวชี้วัดจะทำให้มาตรการไม่ตอบโจทย์ทั้งสองกลุ่ม

⚠️ ข้อควรระวังในการตีความ อัตราส่วนต่ำไม่ได้แปลว่าคุณภาพดี อำเภอมหาราชมีนักเรียน 9 คนต่อครู 1 คน ซึ่งในบริบทของโรงเรียนขนาดเล็กมักหมายถึงโรงเรียนที่มีครูไม่ครบทุกสาระวิชา ครูหนึ่งคนต้องสอนหลายวิชาและหลายชั้น จึงเป็นปัญหาคุณภาพ ไม่ใช่ข้อดี

ข้อค้นพบที่สอง การศึกษาเอกชนกระจุกตัวสุดขั้ว ผู้เรียนเอกชนในอำเภอพระนครศรีอยุธยาและบางปะอินรวมกัน 14,066 คน คิดเป็น ร้อยละ 64.2 ของผู้เรียนเอกชนทั้งจังหวัด และมี 7 อำเภอที่ไม่มีโรงเรียนเอกชนเลยแม้แห่งเดียว ได้แก่ นครหลวง บางบาล บางปะหัน ลาดบัวหลวง บางซ้าย มหาราช บ้านแพรก

ผลต่อกลยุทธ์ 5.3 ข้อค้นพบนี้เปลี่ยนขอบเขตของกลยุทธ์ จากบัญชีรายตำบลครอบคลุมทั้ง 16 อำเภอ เป็น เฉพาะ 9 อำเภอที่มีสถานศึกษาเอกชน โดยจัดลำดับความสำคัญตามอัตราส่วนผู้เรียนต่อจำนวนสถานศึกษาในอำเภอ ไม่ใช่ตามจำนวนสถานศึกษา เพราะอำเภอท่าเรือที่มีเพียง 3 แห่งแต่รับผู้เรียนร้อยละ 26.9 มีความเสี่ยงต่อการปิดกิจการหนึ่งแห่งสูงกว่าอำเภอที่มีหลายแห่ง

7.4 อนุกรมเวลา 5 ปี จริง

จากรายงานสถิติจังหวัด ตารางที่ 7.4

ข้อค้นพบที่สาม การหดตัวไม่เท่ากันทุกระดับ และมัธยมปลายสวนทาง การหดตัวรุนแรงที่สุดในระดับก่อนประถมและประถม ซึ่งเป็นระดับที่รับผลจากอัตราการเกิดที่ลดลงก่อน ส่วนมัธยมปลายยังไม่รับผลเลย เพราะเด็กที่เรียนอยู่เกิดเมื่อ 15–18 ปีก่อน ซึ่งเป็นรุ่นที่ใหญ่กว่า และการเพิ่มขึ้นร้อยละ 10.5 ในช่วงที่ประชากรวัยนั้นไม่ได้เพิ่ม ตีความได้ว่าสัดส่วนของเยาวชนที่เรียนต่อมัธยมปลายเพิ่มขึ้นจริง ซึ่งเป็นสัญญาณเชิงบวก แต่ยังอธิบายได้ด้วยเหตุอื่น เช่น การย้ายเข้ามาเรียนจากจังหวัดข้างเคียง จึงยังไม่สรุปเป็นข้อยุติ

ผลต่อการวางแผนทรัพยากร ต้องแยกตามระดับ ไม่ใช่ปรับลดทั้งระบบเท่ากัน เพราะแรงกดจะเดินทางจากระดับล่างขึ้นบนตามเวลา ระดับประถมต้องวางแผนบริหารทรัพยากรร่วมทันที ขณะที่ระดับมัธยมปลายยังมีเวลาอีก 5–8 ปี

⚠️ ตัวเลขครูยังยืนยันปัญหาคุณภาพข้อมูล จำนวนครูเคลื่อนไหวแบบลดลง แล้วเพิ่มขึ้น 914 คนในปีเดียว แล้วลดลงอีก 504 คน ซึ่งไม่สอดคล้องกับจำนวนนักเรียนที่ลดลงต่อเนื่อง ห้ามใช้ตัวเลขครูเป็นค่าฐานตัวชี้วัดจนกว่าจะตรวจสอบนิยามเสร็จ

7.5 การออกกลางคันและสาเหตุ จริง พร้อมความขัดแย้งที่ต้องหาข้อยุติ

อนุกรมเวลา 10 ปี จากตารางที่ 3.11

⚠️ ความขัดแย้งของข้อมูลที่ร้ายแรงที่สุดที่พบในโครงการนี้

ไม่มีปีใดในสิบปีที่ใกล้เคียง 1,181 คน ปีที่สูงที่สุดคือ 2565 ที่ 240 คน ซึ่งยังต่ำกว่าค่าฐานในแผนถึง 5 เท่า

ผลกระทบร้ายแรง แผนฉบับเดิมกำหนดค่าฐาน 1,181 คน และเป้าหมายปี 2570 ที่ 800 คน หากค่าฐานที่ถูกต้องคือ 110 คน แปลว่าแผนตั้งเป้าให้ตัวเลขเพิ่มขึ้นเกือบ 8 เท่า

สมมติฐานสามข้อที่อธิบายได้ นิยามต่างกันระหว่าง "ออกกลางคัน" กับ "เด็กนอกระบบ" · ครอบคลุมช่วงวัยต่างกัน · เป็นตัวเลขสะสมหลายปี

สิ่งที่ต้องทำก่อนใช้ตัวชี้วัดนี้ ขอคำนิยามและวิธีนับจากทั้งสองแหล่ง หากเป็นสองนิยามที่ต่างกันจริง ต้องแยกเป็นสองตัวชี้วัดพร้อมค่าฐานของแต่ละตัว ห้ามใช้ค่าฐานใดค่าหนึ่งโดยไม่อธิบายความขัดแย้งนี้ในเอกสาร ต้องวินิจฉัย

สาเหตุการออกกลางคันปีการศึกษา 2567 จากตารางที่ 3.12

ข้อค้นพบที่สี่ และสำคัญที่สุดต่อการออกแบบกลยุทธ์ สาเหตุอันดับหนึ่งคือการอพยพตามครอบครัวถึงร้อยละ 70 ขณะที่ฐานะยากจนซึ่งมักถูกสันนิษฐานว่าเป็นสาเหตุหลัก มีเพียงร้อยละ 1.8 และรายอำเภอพบว่าการออกกลางคันจากการอพยพสูงสุดในอำเภอพระนครศรีอยุธยา 22 คน บางปะอิน 11 คน วังน้อย 10 คน ซึ่งเป็นเขตเมืองและเขตอุตสาหกรรมทั้งสามอำเภอ

ผลต่อยุทธศาสตร์ที่ชัดเจนมาก มาตรการหลักของประเด็นยุทธศาสตร์ที่ 1 ต้องเป็น ระบบส่งต่อข้อมูลผู้เรียนข้ามสถานศึกษาและข้ามจังหวัด ไม่ใช่มาตรการช่วยเหลือด้านการเงินเป็นหลัก เพราะสาเหตุอันดับหนึ่งไม่ใช่ความยากจน แต่เป็นการเคลื่อนย้ายที่ระบบตามไม่ทัน

7.6 การคาดการณ์ประชากรวัยเรียนจากรุ่นที่เกิดแล้ว จริง

ใช้ข้อมูลประชากรรายอายุปีเดียว ณ มกราคม 2569 จากกรมการปกครอง โดยไม่ต้องสร้างตัวเลขใดขึ้นใหม่ เพราะเด็กทุกคนที่จะอยู่ในวัยเรียนถึงปี 2575 เกิดและมีชื่อในทะเบียนราษฎรแล้ว

สมมติฐานสามข้อที่ต้องเป็นจริง การย้ายถิ่นสุทธิใกล้ศูนย์ · อัตราการตายในวัยเด็กต่ำมาก · ไม่มีการเปลี่ยนแปลงเขตการปกครอง

⚠️ จุดอ่อนที่ต้องระบุ ปี 2567 จังหวัดมีผู้ย้ายเข้าสุทธิ 2,423 คน ซึ่งไม่ใช่ศูนย์ การคาดการณ์นี้จึงเป็น ขอบล่าง ในอำเภอเขตอุตสาหกรรมที่มีการย้ายเข้ามาก และเป็น ขอบบน ในอำเภอเกษตรที่มีการย้ายออก ส่วนช่องปฐมวัยตั้งแต่ปี 2573 ว่างเพราะเด็กยังไม่เกิด ห้ามประมาณค่า

7.7 การประมาณขนาดของกลุ่มที่ไม่อยู่ในระบบ

⚠️ ความขัดแย้งของนิยามที่ต้องระบุก่อนใช้ตัวเลขนี้ แผนพัฒนาจังหวัด ฉบับทบทวน 2570 ตารางที่ 2.1 ระบุอัตราการเข้าเรียนมัธยมศึกษาตอนปลายและอาชีวศึกษาไว้ที่ ร้อยละ 76.39 (ปี 2565) ขณะที่แผน ศธจ. ระบุ ร้อยละ 51.17 ต่างกัน 25.22 จุด ทำให้จำนวนเยาวชนที่ไม่อยู่ในระบบอยู่ในช่วง 6,631 ถึง 13,715 คน ขึ้นกับว่าใช้ค่าใด สาเหตุน่าจะเกิดจากตัวส่วนที่ต่างกัน คือผู้จบ ม.3 ที่เรียนต่อ เทียบกับประชากรอายุ 15–17 ปีทั้งหมด ต้องขอนิยามจากทั้งสองแหล่งก่อนกำหนดค่าเป้าหมาย ต้องวินิจฉัย

⚠️ ข้อจำกัดที่ต้องระบุทุกครั้งที่อ้าง ค่าฐานร้อยละมาจากแผนฉบับทบทวน 2568 ซึ่งคำนวณจากประชากรฐานของปีนั้น ไม่ใช่ประชากร ณ มกราคม 2569 การคูณข้ามปีเช่นนี้ให้ผลเป็น การประมาณขนาดของปัญหา ไม่ใช่ค่าฐานตัวชี้วัด

ข้อค้นพบที่ห้า และมีนัยต่อการจัดลำดับความสำคัญของประเด็นยุทธศาสตร์ เยาวชนอายุ 15–17 ปีราว 6,600–13,700 คนที่ไม่อยู่ในระบบมัธยมปลายหรือเทียบเท่า มีจำนวนใกล้เคียงกับผู้เรียนมัธยมปลายทั้งจังหวัดที่มี 14,447 คน หมายความว่าเยาวชนกลุ่มนี้เกือบครึ่งหนึ่งอยู่นอกระบบ ซึ่งเป็นช่องว่างที่ใหญ่กว่าปัญหาการออกกลางคัน 110 คน ถึงกว่าร้อยเท่า

ผลต่อยุทธศาสตร์ ประเด็นยุทธศาสตร์ที่ 3 เรื่องเส้นทางการเรียนรู้ที่ยืดหยุ่น ควรถูกยกระดับความสำคัญขึ้น เพราะกลุ่มเป้าหมายมีขนาดใหญ่ที่สุดในบรรดาปัญหาทั้งหมดที่วัดได้ และ สกร. ซึ่งมีผู้เรียน 11,603 คนอยู่แล้ว เป็นกลไกที่ใกล้เคียงกับขนาดของปัญหานี้มากที่สุด 【ต้องให้ผู้ว่าจ้างตัดสินใจ】

7.8 ข้อมูลอุปสงค์กำลังคนของจังหวัด จริง

จากรายงานสถานการณ์ด้านแรงงานจังหวัดพระนครศรีอยุธยา รายปี 2568 และไตรมาส 2 ปี 2569 โดยข้อมูลต้นทางคือสำนักงานจัดหางานจังหวัดพระนครศรีอยุธยา ส่วนนี้ปิดช่องว่างข้อมูลที่ทำให้ประเด็นยุทธศาสตร์ที่ 4 เคยมีลูกโซ่ขาดตอน

7.8.1 อุปสงค์และอุปทานแรงงานจำแนกตามวุฒิการศึกษา ปี 2568

ข้อค้นพบที่หก และเป็นหลักฐานชิ้นแรกของโครงการที่ยืนยันปัญหาความไม่สอดคล้องของกำลังคน

ในจังหวัดที่มีนิคมอุตสาหกรรม 5 แห่งและโรงงานมากกว่า 2,000 แห่ง ตลาดแรงงานต้องการผู้จบสายอาชีวศึกษามากกว่าที่มีผู้มาสมัครถึงสองเท่า ขณะที่ผู้จบมัธยมศึกษาสามัญต้องแข่งขันกันเองในตำแหน่งที่มีน้อยกว่าจำนวนผู้สมัคร และในปี 2568 มีตำแหน่งงานว่าง 5,894 อัตราที่หาคนไม่ได้

⚠️ ตัวเลขที่ต้องตั้งคำถามก่อนใช้ วุฒิอนุปริญญามีตำแหน่งงานว่าง 1,113 อัตราแต่มีผู้สมัครเพียง 44 คน คิดเป็น 25.3 เท่า และวุฒิปริญญาโทมี 90 ตำแหน่งแต่บรรจุได้ 2 คน ทั้งสองรายการไม่สมเหตุสมผลในทางปฏิบัติ ต้องสอบถามสำนักงานจัดหางานจังหวัดก่อนนำไปใช้ ต้องวินิจฉัย

7.8.2 ความต้องการจำแนกตามประเภทอาชีพ ปี 2568

การตีความ ตลาดแรงงานของจังหวัดต้องการกำลังคนสองขั้ว คืออาชีพขั้นพื้นฐานร้อยละ 52.5 และช่างเทคนิคร้อยละ 34.0 รวมกันเป็นร้อยละ 86.5 ของตำแหน่งงานว่างทั้งหมด กลุ่มช่างเทคนิคมีอัตราการบรรจุสูงที่สุดคือร้อยละ 74.1 ซึ่งแสดงว่าเมื่อมีผู้สมัครที่คุณสมบัติตรง ก็ได้งานจริง และเป็นกลุ่มที่ระบบอาชีวศึกษาของจังหวัดผลิตได้โดยตรง ประเด็นยุทธศาสตร์ที่ 4 จึงควรมุ่งที่กลุ่มนี้เป็นหลัก

7.8.3 ความต้องการจำแนกตามอุตสาหกรรม ไตรมาส 2 ปี 2569

⚠️ ข้อจำกัดที่สำคัญต่อกลยุทธ์ 4.3 ภาคโรงแรมและภัตตาคารมีตำแหน่งงานว่างเพียง 3 อัตรา ในจังหวัดที่เป็นแหล่งท่องเที่ยวมรดกโลก ตัวเลขนี้ต่ำผิดปกติ คำอธิบายที่เป็นไปได้คือธุรกิจท่องเที่ยวส่วนใหญ่เป็นรายย่อยที่ไม่แจ้งตำแหน่งงานว่างผ่านสำนักงานจัดหางาน หมายความว่าข้อมูลชุดนี้ไม่ครอบคลุมภาคเศรษฐกิจสร้างสรรค์และการท่องเที่ยว จึงยังไม่มีข้อมูลรองรับกลยุทธ์ 4.3 เรื่องเส้นทางอาชีพสายมรดกโลก ต้องหาแหล่งข้อมูลอื่น

7.8.4 📌 ข้อค้นพบที่เจ็ด เยาวชนอายุ 15–17 ปี หายไปจากทั้งสองระบบ

เมื่อนำมาวางคู่กับข้อค้นพบในส่วนที่ 7.7 จะได้ภาพที่สมบูรณ์

คำอธิบายที่เป็นไปได้สามทาง ซึ่งให้ผลต่อยุทธศาสตร์ต่างกันมาก

ทางที่หนึ่ง ข้อจำกัดทางกฎหมาย กฎหมายคุ้มครองแรงงานจำกัดการจ้างงานผู้มีอายุต่ำกว่า 18 ปี จึงไม่มีนายจ้างแจ้งตำแหน่งงานสำหรับช่วงอายุนี้ หากเป็นเช่นนี้ ตัวเลข 0 เป็นเรื่องปกติ

ทางที่สอง เยาวชนกลุ่มนี้ทำงานอยู่จริงแต่อยู่นอกระบบ คือทำงานในภาคเศรษฐกิจนอกระบบ ธุรกิจครอบครัว หรือรับจ้างรายวัน หากเป็นเช่นนี้ เป็นปัญหาที่ร้ายแรงมาก เพราะหมายถึงเยาวชนราว 6,600–13,700 คนออกจากระบบการศึกษาไปทำงานที่ไม่มีการคุ้มครอง ไม่มีการพัฒนาทักษะ และไม่มีเส้นทางกลับเข้าสู่การเรียนรู้

ทางที่สาม เยาวชนกลุ่มนี้ไปเรียนหรือทำงานนอกจังหวัด ซึ่งเป็นไปได้เพราะอยุธยาอยู่ใกล้กรุงเทพมหานคร

สิ่งที่ต้องทำเพื่อชี้ขาด ต้องมีข้อมูลว่าเยาวชนกลุ่มนี้ปัจจุบันทำอะไรอยู่ ซึ่ง ไม่มีหน่วยงานใดถือข้อมูลนี้ จึงเป็นช่องว่างข้อมูลที่สำคัญที่สุดของโครงการในขณะนี้ รอข้อมูล

📌 ข้อเสนอเชิงยุทธศาสตร์ ควรบรรจุการสำรวจสถานะของเยาวชนอายุ 15–17 ปีที่ไม่อยู่ในระบบการศึกษา เป็น โครงการแรกของประเด็นยุทธศาสตร์ที่ 3 เพราะไม่มีทางออกแบบมาตรการที่ถูกต้องได้เลยหากยังไม่รู้ว่าเยาวชนกลุ่มนี้อยู่ที่ไหนและทำอะไร

7.9 ผลสัมฤทธิ์ทางการศึกษาและดัชนีความก้าวหน้าของคน จริง

7.9.1 ดัชนีความก้าวหน้าของคน มิติด้านการศึกษา — ค่าฐานระดับจังหวัด

จากแผนพัฒนาจังหวัดพระนครศรีอยุธยา ฉบับทบทวน 2570 ตารางที่ 2.1

📌 ข้อค้นพบที่แปด ตัวชี้วัดด้านการศึกษาของจังหวัดตกอันดับประเทศทุกรายการ ปีการศึกษาเฉลี่ยตก 3 อันดับ · การเข้าเรียนมัธยมปลายตก 17 อันดับ · พัฒนาการเด็กปฐมวัยตก 27 อันดับ · คะแนน O-NET ตก 16 อันดับ โดยตก 21 อันดับในปีเดียวจากอันดับ 36 เป็น 57

การตีความที่สำคัญที่สุด ค่าตัวเลขของปีการศึกษาเฉลี่ยเพิ่มขึ้นทุกปีจาก 9.32 เป็น 9.95 ปี แต่อันดับกลับตกลง หมายความว่าจังหวัดพัฒนาช้ากว่าจังหวัดอื่น ไม่ใช่ถอยหลัง นี่คือเหตุผลที่ยุทธศาสตร์ต้องมีตัวชี้วัดเชิงเปรียบเทียบ ไม่ใช่ตัวชี้วัดเชิงสัมบูรณ์อย่างเดียว

ข้อค้นพบที่น่ากังวลที่สุด พัฒนาการสมวัยของเด็กอายุ 0–5 ปี ลดจากร้อยละ 97.80 เหลือ 82.36 และตกอันดับ 27 อันดับ ซึ่งเป็นต้นน้ำที่สุดของระบบการศึกษา และเป็นกลุ่มที่ยุทธศาสตร์ฉบับนี้ยังไม่มีมาตรการเจาะจง ควรพิจารณาเพิ่มมาตรการด้านปฐมวัยในประเด็นยุทธศาสตร์ที่ 1 【ต้องให้ผู้ว่าจ้างตัดสินใจ】

7.9.2 ผลการทดสอบ O-NET ระดับเขตพื้นที่

ข้อมูลจากระบบ BIGDATA ของ สพป.พระนครศรีอยุธยา เขต 1 ภาพรวม สพท. โรงเรียนรัฐบาล

ชั้นประถมศึกษาปีที่ 6

ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6

📌 ข้อค้นพบที่เก้า ภาษาอังกฤษระดับประถมกับมัธยมปลายสวนทางกันอย่างชัดเจน ระดับประถมลดลงร้อยละ 19.5 ขณะที่ระดับมัธยมปลายเพิ่มขึ้นร้อยละ 28.4 แต่ยังสรุปเป็นข้อยุติไม่ได้ เพราะเป็นคนละกลุ่มผู้เรียน คนละข้อสอบ และคนละสังกัดที่ดูแล

ข้อค้นพบเพิ่มเติม คณิตศาสตร์ ม.6 อยู่ที่ 17.59 คะแนน ซึ่งต่ำที่สุดในทุกวิชาทุกระดับ และลดลงจากปี 2563

⚠️ ข้อจำกัดสามข้อที่ต้องระบุทุกครั้งที่อ้างข้อมูลชุดนี้

หนึ่ง ขอบเขต ครอบคลุมเฉพาะโรงเรียนรัฐบาลใน สพป. เขต 1 ซึ่งมีผู้เรียน 32,521 คน คิดเป็นร้อยละ 28.2 ของนักเรียนทั้งจังหวัด ยังไม่ใช่ค่าฐานระดับจังหวัด

สอง ช่องสังคมศึกษา ป.6 ที่แสดงค่า 0.00 เกิดจากการไม่มีการทดสอบวิชานี้ในระดับ ป.6 ไม่ใช่คะแนนศูนย์ ตรวจยืนยันได้จากค่าเฉลี่ยปี 2563 ที่เท่ากับผลรวมสี่วิชาหารสี่พอดี

สาม คะแนนคณิตศาสตร์ ป.6 ผันผวนผิดปกติ เพิ่มขึ้น 7.22 คะแนนในปีเดียว แล้วลดลง 9.46 คะแนนในปีถัดมา ห้ามใช้การเปลี่ยนแปลงรายปีของวิชานี้เป็นตัวชี้วัดผลงาน

ส่วนที่ 8: ผลการวิเคราะห์ปัญหา สาเหตุ ความต้องการ ศักยภาพ และแนวโน้ม

8.1 การวิเคราะห์ PESTEL 【ผสม จริง/สมมติ】

8.2 การวิเคราะห์สาเหตุราก (Problem Tree) — ปัญหาหลักที่ 1

ปัญหาแกน: เด็กและเยาวชนในจังหวัดจำนวนหนึ่งไม่อยู่ในระบบการเรียนรู้ หรืออยู่แต่ไม่ได้เรียนรู้จริง

                    [ผลกระทบ]
     กำลังแรงงานทักษะต่ำ ─── ความยากจนข้ามรุ่น ─── ปัญหาสังคมและยาเสพติด
                              │
                    [ปัญหาแกน]
        เด็กหลุดจากการเรียนรู้ / เรียนแต่ไม่ได้เรียนรู้
                              │
        ┌─────────────────────┼─────────────────────┐
   [สาเหตุชั้นที่ 1]
   ครอบครัวเคลื่อนย้าย    ฐานะยากจน         โรงเรียนไม่ตอบโจทย์
   ตามงานอุตสาหกรรม      + อุทกภัยซ้ำ       ความถนัดผู้เรียน
        │                     │                     │
   [สาเหตุชั้นที่ 2 / สาเหตุราก]
   ไม่มีระบบข้อมูล        ไม่มีระบบเฝ้าระวัง   โรงเรียนขนาดเล็ก
   ติดตามเด็กข้ามพื้นที่   ความเสี่ยงรายบุคคล   ขาดครูครบสาระ
   และข้ามสังกัด          ที่ใช้ร่วมทุกสังกัด   ไม่มีทางเลือกหลักสูตร

ข้อสังเกตสำคัญ: สาเหตุรากทั้งสามสายวิ่งกลับมาที่จุดเดียวกัน คือ การไม่มีระบบข้อมูลผู้เรียนรายบุคคลที่ใช้ร่วมกันข้ามสังกัด ซึ่งเป็นเหตุผลที่ประเด็นยุทธศาสตร์ที่ 5 ต้องเป็นเงื่อนไขของประเด็นอื่น มิใช่ประเด็นเสริม

8.3 SWOT ที่มีหลักฐานอ้างอิงรายข้อ

8.4 TOWS Matrix — การแปลง SWOT เป็นแนวกลยุทธ์

ส่วนที่ 9: ผลการรับฟังผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย

⚠ ส่วนนี้เป็นตัวอย่างสมมติทั้งหมด สมมติ

ยังไม่มีการรับฟังความคิดเห็นเกิดขึ้นจริง เนื้อหาต่อไปนี้จัดทำเพื่อสาธิตวิธีนำเสนอผลการรับฟังที่ได้มาตรฐาน คือแยกสิ่งที่ผู้ให้ข้อมูลพูด ออกจากการตีความของนักวิเคราะห์ และระบุประเด็นที่ยังขัดแย้ง

9.1 การออกแบบกระบวนการที่เสนอ

9.2 ตัวอย่างการนำเสนอผล สมมติ

9.3 ข้อจำกัดของกระบวนการที่ต้องระบุในเอกสารจริง

หากใช้เฉพาะเวทีที่มีอยู่แล้วโดยไม่มีการสุ่มตัวอย่าง ห้ามสรุปว่าผลการรับฟังเป็นตัวแทนของประชากรทั้งจังหวัด ต้องระบุว่าเป็นความเห็นของผู้เข้าร่วมเฉพาะกลุ่มที่ได้รับเชิญ

ส่วนที่ 10: ฉากทัศน์และความท้าทายในอนาคต

10.1 ฉากทัศน์ 3 แบบถึงปี 2575 สมมติ

ฉากทัศน์ที่ใช้วางแผน: ฉากทัศน์ B เป็นฐาน โดยออกแบบมาตรการให้ยืดหยุ่นพอที่จะรับฉากทัศน์ C ได้

10.2 สัญญาณเตือนล่วงหน้าที่ต้องเฝ้าระวัง

ส่วนที่ 11: วิสัยทัศน์ พันธกิจ เป้าประสงค์ และประเด็นยุทธศาสตร์

11.1 วิสัยทัศน์

"อยุธยา เมืองแห่งการเรียนรู้ที่ไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง ผู้เรียนทุกช่วงวัยได้เรียนรู้เต็มศักยภาพ และเติบโตได้จริงในเมืองมรดกโลกที่เป็นฐานอุตสาหกรรม"

เหตุผลของถ้อยคำ

11.2 พันธกิจ

1. ประสานและบูรณาการการจัดการศึกษาของทุกสังกัดในจังหวัดให้เป็นไปในทิศทางเดียวกัน
2. ส่งเสริมโอกาสและความเสมอภาคทางการศึกษาของผู้เรียนทุกกลุ่มและทุกพื้นที่
3. สนับสนุนการยกระดับคุณภาพการเรียนรู้และสมรรถนะของผู้เรียน
4. เชื่อมโยงการศึกษากับความต้องการกำลังคนและทุนวัฒนธรรมของจังหวัด
5. พัฒนาระบบข้อมูลและกลไกติดตามประเมินผลการศึกษาระดับจังหวัด

11.3 เป้าประสงค์ระยะยาว (พ.ศ. 2575)

11.4 ประเด็นยุทธศาสตร์และเหตุผลของการเลือก

ส่วนที่ 12: กลยุทธ์ แนวทางดำเนินงาน และโครงการสำคัญ

หลักการเขียนที่ยึดตลอดส่วนนี้: ห้ามใช้คำว่า "ส่งเสริม พัฒนา ยกระดับ บูรณาการ" โดยไม่ระบุว่าทำอะไร กับใคร ด้วยกลไกใด และวัดผลอย่างไร

ประเด็นยุทธศาสตร์ที่ 1: โอกาสและความเสมอภาค

กลยุทธ์ 1.1 จัดตั้งระบบเฝ้าระวังและติดตามผู้เรียนรายบุคคลระดับตำบล

กลยุทธ์ 1.2 มาตรการช่วยเหลือเฉพาะกลุ่มตามสาเหตุการหลุด

จำแนกมาตรการตามสาเหตุ ไม่ใช้มาตรการเดียวกับเด็กทุกคน

ประเด็นยุทธศาสตร์ที่ 2: คุณภาพการเรียนรู้ขั้นพื้นฐาน

กลยุทธ์ 2.1 ปฏิบัติการอ่านออกเขียนได้ระดับจังหวัด มุ่งเป้าที่พื้นที่ที่มีช่องว่างมากที่สุด

กลยุทธ์ 2.2 ลดภาระงานที่ไม่เกี่ยวกับการสอนของครู

ประเด็นยุทธศาสตร์ที่ 3: เส้นทางการเรียนรู้ที่ยืดหยุ่น

กลยุทธ์ 3.1 สร้างเส้นทางการเรียนรู้ทางเลือกสำหรับผู้เรียนที่ต้องทำงานหรือหลุดจากระบบ

กลยุทธ์ 3.2 ระบบคัดกรองและส่งต่อผู้เรียนที่มีความต้องการจำเป็นพิเศษและผู้มีความสามารถพิเศษ

อาศัยฐานอำนาจตามข้อ 11(5) จริง โดยร่วมกับศูนย์การศึกษาพิเศษประจำจังหวัดและสถาบันอุดมศึกษาในพื้นที่

ประเด็นยุทธศาสตร์ที่ 4: กำลังคนอยุธยา

กลยุทธ์ 4.1 ระบบข้อมูลความต้องการกำลังคนระดับจังหวัด

กลยุทธ์ 4.2 ขยายความร่วมมือทวิภาคีกับสถานประกอบการใน 5 นิคมอุตสาหกรรม

กลยุทธ์ 4.3 พัฒนาเส้นทางอาชีพสายมรดกโลกและเศรษฐกิจสร้างสรรค์

อาศัยฐานอำนาจตามข้อ 11(9) เรื่องการส่งเสริมและประสานงานศาสนา ศิลปะ วัฒนธรรม เพื่อการศึกษา จริง ร่วมกับสำนักงานวัฒนธรรมจังหวัด กรมศิลปากร และสถาบันอุดมศึกษาในพื้นที่ เหตุผลเชิงยุทธศาสตร์: เป็นการกระจายความเสี่ยงจากการพึ่งพาอุตสาหกรรมการผลิตเพียงสายเดียว

ประเด็นยุทธศาสตร์ที่ 5: ระบบข้อมูลและกลไกบูรณาการ

กลยุทธ์ 5.1 ศูนย์ข้อมูลการศึกษาจังหวัดพระนครศรีอยุธยา

อาศัยฐานอำนาจตามข้อ 11(4) เรื่องการจัดระบบส่งเสริมและประสานงานเครือข่ายข้อมูลสารสนเทศเพื่อการศึกษา และหน้าที่ของกลุ่มนโยบายและแผนในการพัฒนาระบบคลังข้อมูลเพื่อเป็นศูนย์กลางข้อมูลการศึกษาระดับจังหวัด จริง

กลยุทธ์ 5.2 กลไกความร่วมมือข้ามสังกัดโดยใช้ตัวชี้วัดร่วม

กลยุทธ์ 5.3 ระบบข้อมูลเพื่อการวางแผนรองรับผู้เรียน และแนวปฏิบัติคุ้มครองผู้เรียนกรณีสถานศึกษาเปลี่ยนแปลงกิจการ

หลักการที่ต้องยึดตลอดกลยุทธ์นี้ ใช้เกณฑ์คุณภาพ การคัดกรอง และการนิเทศ ชุดเดียวกับสถานศึกษาของรัฐ การเขียนแยกเกณฑ์สำหรับเอกชนจะทำให้ยุทธศาสตร์ถูกตั้งคำถามเรื่องความเป็นกลางทันที และกรอบเหตุผลของกลยุทธ์นี้คือ การคุ้มครองผู้เรียนและป้องกันความเสี่ยงของระบบ ไม่ใช่การสนับสนุนผู้ประกอบการ

ส่วนที่ 13: แผนที่ยุทธศาสตร์และ Theory of Change

13.1 แผนที่ยุทธศาสตร์

┌───────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│  วิสัยทัศน์: อยุธยา เมืองแห่งการเรียนรู้ที่ไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง        │
└───────────────────────────────────────────────────────────────────┘
                               ▲
┌───────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│ มิติผลกระทบ: ผู้เรียนอยู่ในระบบ เรียนรู้ได้ เลือกทางได้ และมีงานทำ    │
└───────────────────────────────────────────────────────────────────┘
                               ▲
┌──────────────┬──────────────┬──────────────┬──────────────────────┐
│ ปย.1 โอกาส   │ ปย.2 คุณภาพ  │ ปย.3 ยืดหยุ่น │ ปย.4 กำลังคน         │
│ และความ      │ การเรียนรู้   │ ตรงศักยภาพ    │ อุตสาหกรรม+วัฒนธรรม  │
│ เสมอภาค      │ ขั้นพื้นฐาน   │              │                      │
└──────────────┴──────────────┴──────────────┴──────────────────────┘
                               ▲
┌───────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│ ปย.5 ระบบข้อมูลร่วมทุกสังกัด + กลไกความร่วมมือด้วยตัวชี้วัดร่วม      │
└───────────────────────────────────────────────────────────────────┘
                               ▲
┌───────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│ ฐานราก: กศจ. เป็นกลไกเห็นชอบ / ศธจ. เป็นเจ้าภาพกระบวนการ           │
│ ทรัพยากร: งบหน่วยงานเดิม + งบพัฒนาจังหวัด + ความร่วมมือภาคเอกชน     │
└───────────────────────────────────────────────────────────────────┘

13.2 Theory of Change — ตัวอย่างประเด็นยุทธศาสตร์ที่ 1

ส่วนที่ 14: ตัวชี้วัด ค่าเป้าหมาย และกรอบการประเมินผล

14.1 หลักการของชุดตัวชี้วัด

1. สมดุลระหว่างผลผลิต ผลลัพธ์ ผลกระทบ ความเสมอภาค และตัวชี้วัดเตือนภัยล่วงหน้า
2. ตัวชี้วัดความเสมอภาคต้องวัดเป็น "ช่องว่าง" ไม่ใช่ค่าเฉลี่ย เพราะค่าเฉลี่ยที่ดีขึ้นอาจเกิดจากกลุ่มที่ได้เปรียบดีขึ้นเพียงกลุ่มเดียว
3. ทุกตัวชี้วัดต้องมีค่าฐานจริงก่อนกำหนดค่าเป้าหมาย

14.2 ตัวอย่างรายละเอียดตัวชี้วัดฉบับเต็ม (แสดง 1 ตัวเป็นแบบ)

14.3 ชุดตัวชี้วัดภาพรวม

📌 ข้อสังเกตเรื่องการใช้อันดับประเทศเป็นตัวชี้วัด ตัวชี้วัด 2.5 ถึง 2.7 กำหนดเป้าหมายเป็นอันดับประเทศควบคู่กับค่าตัวเลข เพราะข้อมูลแสดงว่าค่าตัวเลขของจังหวัดดีขึ้นแต่อันดับตกลง การใช้ค่าตัวเลขอย่างเดียวจึงทำให้มองไม่เห็นว่าจังหวัดพัฒนาช้ากว่าผู้อื่น แต่ต้องระวังว่าอันดับเป็นตัวชี้วัดที่ควบคุมได้ยาก เพราะขึ้นกับผลงานของจังหวัดอื่นด้วย จึงต้องใช้คู่กับค่าตัวเลขเสมอ ไม่ใช้แทนกัน

⚠️ คำเตือนสำคัญที่สุดของส่วนตัวชี้วัด — ห้ามข้าม ค่าฐานการออกกลางคันที่ปรากฏในแผนฉบับเดิมคือ 1,181 คน ขณะที่รายงานสถิติจังหวัดระบุ 110 คนในปีการศึกษา 2567 และไม่มีปีใดในสิบปีที่ใกล้เคียง 1,181 คน ความขัดแย้ง 10.7 เท่านี้ยังไม่มีข้อยุติ ตัวชี้วัดใดที่ใช้ค่าฐานนี้ต้องระงับไว้ก่อน พร้อมระบุความขัดแย้งไว้ในเอกสารอย่างเปิดเผย ดูรายละเอียดในส่วนที่ 7.5

หมายเหตุเกี่ยวกับตัวชี้วัด 4.4 ตัวชี้วัดนี้มีค่าฐานจริงแล้ว แต่ ไม่ควรตั้งค่าเป้าหมาย เพราะสัดส่วนผู้เรียนภาคเอกชนถูกกำหนดโดยการตัดสินใจของผู้ปกครองและปัจจัยเศรษฐกิจ การตั้งเป้าให้เพิ่มขึ้นจะถูกตีความว่าจังหวัดมีนโยบายผลักเด็กเข้าโรงเรียนเอกชน ส่วนการตั้งเป้าให้ลดลงก็ไม่ถูกต้องเช่นกัน จึงใช้เป็นตัวชี้วัดบริบทเพื่อเฝ้าระวังเท่านั้น

หมายเหตุเกี่ยวกับตัวชี้วัดที่ไม่บรรจุ ในร่างวิเคราะห์เดิมมีตัวชี้วัด "จำนวนสถานศึกษาเอกชนที่จัดอยู่ในกลุ่มเสี่ยงสูง" ซึ่ง ตัดออกตามมติผู้ว่าจ้างเรื่องการไม่เปิดเผยข้อมูลสถานะกิจการรายแห่ง เพราะการรายงานตัวเลขนี้ต่อ กศจ. อาจนำไปสู่การสืบทราบรายชื่อได้

14.4 ค่าฐานที่มีอยู่จริงแล้วจากแผนฉบับเดิม จริง

แผนพัฒนาการศึกษาจังหวัดฉบับทบทวนประจำปีงบประมาณ 2568 ประเด็นยุทธศาสตร์ที่ 1 มีค่าฐานจริง 5 รายการ ซึ่งใช้ต่อในแผนฉบับใหม่ได้

⚠️ ข้อบกพร่องของแผนเดิมที่ต้องไม่ทำซ้ำ ตัวชี้วัดที่ 1 และที่ 4 มีค่าเป้าหมายต่ำกว่าค่าฐาน ซึ่งแปลว่าแผนตั้งเป้าให้ผลงานแย่ลง และค่าฐานของทั้งสองรายการเท่ากันพอดีที่ 88.02 ทั้งที่วัดคนละเรื่อง น่าสงสัยว่าเป็นการคัดลอกผิด ต้องตรวจสอบและแก้ไขก่อนนำค่าฐานมาใช้ต่อ

📌 ข้อสังเกตที่สนับสนุนการบรรจุการศึกษาเอกชนในยุทธศาสตร์ สช. ถูกระบุเป็นหน่วยงานรับผิดชอบร่วมใน 3 ตัวชี้วัดแรกอยู่แล้วในแผนเดิม แสดงว่าการศึกษาเอกชนถูกบรรจุไว้ในฐานะผู้ร่วมรับผิดชอบตัวชี้วัดแล้ว แต่ยังไม่มีมาตรการเฉพาะรองรับ กลยุทธ์ 5.3 จึงเป็นการเติมช่องว่างที่มีอยู่จริง

ข้อสังเกตที่ต้องคงไว้: ตัวชี้วัดส่วนใหญ่ยังไม่มีค่าฐาน ซึ่งสะท้อนว่าปัญหาแรกที่ต้องแก้ไม่ใช่การกำหนดเป้าหมาย แต่คือการมีข้อมูล นี่คือเหตุผลที่ประเด็นยุทธศาสตร์ที่ 5 ต้องดำเนินการเป็นลำดับแรก

ส่วนที่ 15: กลไกขับเคลื่อน การบูรณาการ และการจัดสรรทรัพยากร

15.1 โครงสร้างการกำกับ

15.2 ตาราง RACI (ตัวอย่างกลยุทธ์หลัก)

R = ผู้ลงมือทำ / A = ผู้รับผิดชอบผลสุดท้าย / C = ผู้ให้คำปรึกษา / I = ผู้รับทราบ

ข้อสังเกตสำคัญสองประการ

หนึ่ง ในกลยุทธ์ 5.2 ผู้รับผิดชอบผลสุดท้ายไม่ใช่ ศธจ. แต่เป็นผู้ว่าราชการจังหวัด เพราะ ศธจ. ไม่มีอำนาจเหนือหน่วยงานนอกสังกัด ศธ. การเขียนให้ ศธจ. เป็น A ในกรณีนี้จะเป็นการเขียนเกินอำนาจหน้าที่

สอง ในทางกลับกัน กลยุทธ์ 5.3 เป็นแถวเดียวในทั้งยุทธศาสตร์ที่ ศธจ. เป็นทั้ง A และ R ได้อย่างสมบูรณ์โดยไม่ต้องพึ่งความสมัครใจของสังกัดอื่น เพราะเป็นภารกิจตามข้อ 11(10) ซึ่งอยู่ในอำนาจโดยตรง จึงเป็นกลยุทธ์ที่มีความเป็นไปได้ในการปฏิบัติสูงที่สุดของทั้งฉบับ

15.3 กรอบงบประมาณโดยประมาณ 【สมมติทั้งตาราง】

หมายเหตุเกี่ยวกับกลยุทธ์ 5.3 กลยุทธ์นี้ ไม่ขอตั้งงบใหม่ในสองปีแรก เพราะใช้งบที่ สช. จัดสรรให้ ศธจ. อยู่แล้ว ได้แก่ งบประชุม ปส.กช. 19,000 บาทต่อปี และงบพัฒนาผู้บริหารครูและบุคลากร 60,000 บาทต่อปี 【จริง — จากบัญชีงบประมาณจัดสรรปีงบประมาณ 2569】 ซึ่งเป็นตัวอย่างของมาตรการที่ออกแบบให้อยู่ในขีดความสามารถจริงของหน่วยงาน

แหล่งงบประมาณที่คาดว่าจะใช้: งบประจำของหน่วยงานแต่ละสังกัด (สัดส่วนใหญ่ที่สุด) · งบพัฒนาจังหวัดและกลุ่มจังหวัด · งบจาก กสศ. สำหรับประเด็นที่ 1 · ความร่วมมือและทุนจากภาคเอกชนสำหรับประเด็นที่ 4 · งบ ศธจ. สำหรับประเด็นที่ 5

ส่วนที่ 16: แผนบริหารความเสี่ยง

ส่วนที่ 17: แผนการติดตาม ทบทวน และรายงานผล

เงื่อนไขการปรับแผน: หากผลการประเมินกลางแผนพบว่าตัวชี้วัดผลลัพธ์หลักต่ำกว่าเป้าหมายเกินร้อยละ 20 สมมติ ให้คณะทำงานเสนอทบทวนกลยุทธ์ที่เกี่ยวข้องต่อ กศจ. ภายใน 90 วัน

ส่วนที่ 18: บรรณานุกรม

เอกสารที่ใช้จริงในฉบับกรณีตัวอย่างนี้

1. คำสั่งหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ ที่ 19/2560 เรื่อง การปฏิรูปการศึกษาในภูมิภาคของกระทรวงศึกษาธิการ ลงวันที่ 3 เมษายน 2560 (ตรวจสอบผ่านเว็บไซต์สำนักงานศึกษาธิการจังหวัด ยังไม่ได้ตรวจสอบจากราชกิจจานุเบกษา)
2. พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมคำสั่งหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ ที่ 19/2560 ฯ พ.ศ. 2565 ลงวันที่ 6 พฤศจิกายน 2565 (เช่นเดียวกัน)
3. ประกาศสำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ เรื่อง การแบ่งหน่วยงานภายในสำนักงานศึกษาธิการจังหวัด ลงวันที่ 28 เมษายน 2566
4. มติคณะรัฐมนตรี วันที่ 28 พฤษภาคม 2567 เรื่อง มาตรการขับเคลื่อนประเทศไทยเพื่อแก้ปัญหาเด็กและเยาวชนนอกระบบการศึกษาให้กลายเป็นศูนย์
5. ประกาศกระทรวงศึกษาธิการ เรื่อง นโยบายการศึกษา ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2569–2570 ลงวันที่ 29 เมษายน 2569
6. สำนักงานสถิติจังหวัดพระนครศรีอยุธยา, รายงานสถิติจังหวัดพระนครศรีอยุธยา พ.ศ. 2567 และ พ.ศ. 2568
7. สำนักงานพาณิชย์จังหวัดพระนครศรีอยุธยา, ข้อมูลจังหวัด ณ สิงหาคม 2568
8. สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ, ร่างกรอบแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 14 (พ.ศ. 2571–2575)
9. จังหวัดพระนครศรีอยุธยา, แผนพัฒนาจังหวัดพระนครศรีอยุธยา พ.ศ. 2566–2570 ฉบับทบทวนประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2569
10. กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา, ข้อมูลเด็กและเยาวชนนอกระบบการศึกษา ณ ธันวาคม 2567
11. พระราชบัญญัติโรงเรียนเอกชน พ.ศ. 2550 และพระราชบัญญัติโรงเรียนเอกชน (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2554
12. สำนักงานศึกษาธิการจังหวัดพระนครศรีอยุธยา, แผนพัฒนาการศึกษาจังหวัดพระนครศรีอยุธยา พ.ศ. 2566–2570 (ฉบับทบทวนประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2568) — ตารางที่ 10 หน้า 13, วิสัยทัศน์และประเด็นยุทธศาสตร์ หน้า 44, ตัวชี้วัดประเด็นยุทธศาสตร์ที่ 1 หน้า 45
13. สำนักงานศึกษาธิการจังหวัดพระนครศรีอยุธยา, แผนปฏิบัติราชการประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2569 (ฉบับปรับปรุงตามงบประมาณที่ได้รับจัดสรร) — ตารางที่ 7 ข้อมูล ณ 10 มิถุนายน 2568, ตารางที่ 17 ข้อมูล ณ เมษายน 2569, บัญชีงบประมาณจัดสรร
14. สำนักงานศึกษาธิการจังหวัดพระนครศรีอยุธยา, แผนปฏิบัติราชการระยะ 5 ปี (พ.ศ. 2566–2570) เอกสารลำดับที่ 3/2566 กลุ่มนโยบายและแผน
15. สำนักงานสถิติจังหวัดพระนครศรีอยุธยา สำนักงานสถิติแห่งชาติ, รายงานสถิติจังหวัดพระนครศรีอยุธยา พ.ศ. 2568 ISSN 1905-8314 — ตารางที่ 1.1, 1.3, 1.5, 1.6, 3.1–3.16, 7.4, 8.1, 10.1
16. กรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย, ข้อมูลประชากรจำแนกรายอายุ รายจังหวัด ปีเดือน 6901 (มกราคม 2569)
17. สำนักงานแรงงานจังหวัดพระนครศรีอยุธยา, รายงานสถานการณ์ด้านแรงงานจังหวัดพระนครศรีอยุธยา ไตรมาส 2 ปี 2569 — ตารางที่ 27–31 ข้อมูลต้นทางจากสำนักงานจัดหางานจังหวัด
18. สำนักงานแรงงานจังหวัดพระนครศรีอยุธยา, รายงานสถานการณ์ด้านแรงงานจังหวัดพระนครศรีอยุธยา รายปี 2568 และรายปี 2567
19. จังหวัดพระนครศรีอยุธยา สำนักงานจังหวัดพระนครศรีอยุธยา, แผนพัฒนาจังหวัดพระนครศรีอยุธยา (พ.ศ. 2566–2570) ฉบับทบทวนประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2570 — ตารางที่ 1.34, 1.35, 1.36, 2.1, 2.5
20. สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาพระนครศรีอยุธยา เขต 1, ระบบ BIGDATA ผลทดสอบทางการศึกษาระดับชาติขั้นพื้นฐาน (O-NET) ปีการศึกษา 2563–2567
21. สำนักงานจังหวัดพระนครศรีอยุธยา, บรรยายสรุปจังหวัดพระนครศรีอยุธยา ประจำปี พ.ศ. 2568 (ฉบับกุมภาพันธ์ 2569) ส่วนที่ 8 ยุทธศาสตร์และเป้าหมายการพัฒนาจังหวัด

หมายเหตุ: บรรณานุกรมฉบับจริงต้องระบุเลขราชกิจจานุเบกษา วันที่เข้าถึง และลิงก์ต้นฉบับทุกรายการ

ส่วนที่ 19: ภาคผนวก

ภาคผนวก ก: บัญชีข้อจำกัดของเอกสารฉบับนี้

ภาคผนวก ข: ประเด็นที่ต้องตัดสินใจหรือวินิจฉัยเพิ่มเติม

ภาคผนวก ค: ทะเบียนตัวเลขที่ต้องแทนที่ด้วยข้อมูลจริง

ภาคผนวก ง: ผลการประเมินคุณภาพตนเองของเอกสารฉบับนี้

คะแนน 0–5 โดย 5 คือดีที่สุด ประเมินในฐานะ "ร่างกรณีตัวอย่าง" ไม่ใช่ในฐานะเอกสารที่ใช้งานได้จริง

สองเกณฑ์ที่ยังได้คะแนนต่ำที่สุด (ค่าเป้าหมาย และการมีส่วนร่วม) ล้วนมีสาเหตุเดียวกัน คือการขาดข้อมูลจริงและกระบวนการจริง ไม่ใช่ข้อบกพร่องของการออกแบบยุทธศาสตร์ ทั้งสามข้อจะแก้ไขได้ทันทีเมื่อได้รับข้อมูลตามบัญชีในภาคผนวก ค และดำเนินกระบวนการรับฟังตามส่วนที่ 9.1

ภาคผนวก จ: การตรวจสอบความสอดคล้องย้อนกลับ 5 ตัวอย่าง

ส่วนที่ 12.2 กำหนดให้ทำการตรวจสอบความสอดคล้องย้อนกลับก่อนส่งมอบทุกครั้ง โดยสุ่มโครงการมาไล่ย้อนกลับตามลูกโซ่ ภาคผนวกนี้แสดงผลการตรวจจริง 5 ตัวอย่าง ครอบคลุมประเด็นยุทธศาสตร์ทั้งห้าประเด็น

ลูกโซ่ที่ใช้ตรวจ โครงการ → กลยุทธ์ → ประเด็นยุทธศาสตร์ → ปัญหา → สาเหตุราก → ข้อมูล → แหล่งอ้างอิง

เกณฑ์ผ่าน หากขาดตอนที่จุดใด แปลว่าโครงการนั้นไม่มีเหตุผลรองรับ ต้องแก้หรือตัดออก

จ.1 ภาพรวมผลการตรวจ

ข้อสังเกตสำคัญ ตัวอย่างที่ 5 เคยขาดตอนที่ขั้นข้อมูลและปิดได้แล้วเมื่อได้รับรายงานสถานการณ์ด้านแรงงานจังหวัด ส่วนตัวอย่างที่ 2 ปิดขั้นปัญหาได้แล้วด้วยดัชนีความก้าวหน้าของคน เหลือเพียงขั้นข้อมูลที่ยังขาด เพราะผลสัมฤทธิ์ที่มีครอบคลุมเพียงร้อยละ 28.2 ของนักเรียนทั้งจังหวัด และยังไม่มีผลการคัดกรองการอ่านระดับต้น

จ.2 ตัวอย่างที่ 1 บัญชีเด็กนอกระบบรายตำบล

จุดที่ยังขาด ยังไม่มีค่าฐานของจำนวนเด็กนอกระบบระดับจังหวัดและรายอำเภอ · การแลกเปลี่ยนข้อมูลรายบุคคลระหว่างสังกัดต้องส่งฝ่ายกฎหมายวินิจฉัย · ตัวเลขงบประมาณเป็นการประมาณการเพื่อสาธิต

จ.3 ตัวอย่างที่ 2 การคัดกรองการอ่านและการนิเทศพื้นที่มุ่งเป้า

จุดที่ยังขาด ต้องดึงผลการประเมินการอ่านรายโรงเรียนย้อนหลัง 5 ปีและผลสัมฤทธิ์ของ สพป. เขต 2 สพม. เอกชน และ อปท. มาก่อน · จำนวนโรงเรียนพื้นที่มุ่งเป้าเป็นตัวเลขสาธิต · หากพบว่าปัญหาไม่ได้กระจุกตัวตามที่สมมติ ต้องปรับทั้งกลยุทธ์ ไม่ใช่ปรับเฉพาะตัวเลข

จ.4 ตัวอย่างที่ 3 การวางแผนรองรับผู้เรียนภาคเอกชน

จุดที่ยังขาด ไม่มีสถิติการขออนุญาตจัดตั้ง เปลี่ยนแปลง และเลิกกิจการย้อนหลัง · ตัวเลขครูภาคเอกชนที่ลดร้อยละ 34.5 มีความผิดปกติ ต้องตรวจนิยาม · ชั้นความลับของบัญชีต้องให้ฝ่ายกฎหมายกำหนด

จ.5 ตัวอย่างที่ 4 แผนที่เส้นทางการเรียนรู้ทางเลือกของจังหวัด

จุดที่ยังขาด ค่าฐาน 51.17 ต้องตรวจนิยามว่านับรวมผู้ที่ไปเรียนนอกจังหวัดหรือไม่ เพราะอยุธยาอยู่ใกล้กรุงเทพมหานคร · ไม่ทราบว่าเยาวชนที่ไม่ได้เรียนต่ออยู่อำเภอใด · ไม่ทราบความจุที่รับเพิ่มได้ของแต่ละเส้นทาง · ต้องตรวจสถานะระบบธนาคารหน่วยกิตก่อนอ้างอิง

จ.6 ตัวอย่างที่ 5 รายงานความต้องการกำลังคนจังหวัดประจำปี

จุดที่ยังขาด ข้อมูลอุปสงค์มีอยู่แล้ว ปัญหาที่แท้จริงคือข้อมูลไม่ถูกแปลเป็นรูปแบบที่สถานศึกษาใช้วางแผนได้ · ครอบคลุมเฉพาะที่แจ้งผ่านสำนักงานจัดหางาน จึงไม่ครอบคลุมภาคท่องเที่ยว · ตัวเลขวุฒิอนุปริญญาผิดปกติ ต้องสอบถามก่อนใช้ · ผู้รับผิดชอบผลสุดท้ายไม่ใช่ ศธจ. การเขียนให้เป็นเจ้าภาพหลักจะเป็นการเขียนเกินอำนาจหน้าที่ · ยังไม่ได้ตกลงกับสภาอุตสาหกรรมและหอการค้าว่าจะร่วมสำรวจหรือไม่

จ.7 บทเรียนหกข้อจากการตรวจครั้งนี้

1. ลูกโซ่ที่ครบ ไม่ได้แปลว่าข้อมูลครบ ตัวอย่างที่ 1 3 และ 4 มีลูกโซ่ครบทุกขั้น แต่ยังมีช่องที่รอข้อมูล ความต่างคือเรารู้ว่าขาดอะไรและขาดตรงไหน
2. ลูกโซ่ที่ขาด บอกว่าต้องทำอะไรก่อน ตัวอย่างที่ 5 ปิดได้เมื่อได้ข้อมูลจากสำนักงานแรงงานจังหวัด และตัวอย่างที่ 2 ปิดขั้นปัญหาได้เมื่อได้ดัชนีความก้าวหน้าของคน เหลือเพียงขั้นข้อมูลที่ยังขาดเพราะผลสัมฤทธิ์ยังไม่ครบทุกสังกัด ซึ่งพิสูจน์ว่าลูกโซ่ที่ขาดคือรายการสิ่งที่ต้องไปหา ไม่ใช่ข้อบกพร่องถาวร
3. ข้อมูลที่ใกล้ตัวที่สุด มักพร้อมใช้ที่สุด ตัวอย่างที่ 3 มีสัดส่วนข้อมูลจริงสูงสุด เพราะเป็นเรื่องที่หน่วยงานถือครองข้อมูลเองในงานประจำ
4. เจ้าภาพไม่จำเป็นต้องเป็นเราเสมอไป ตัวอย่างที่ 5 มีผู้รับผิดชอบผลสุดท้ายเป็นสำนักงานแรงงานจังหวัดร่วมกับสภาอุตสาหกรรม
5. โครงการที่ดีมักเชื่อมกันเอง ตัวอย่างที่ 4 ต่อจากตัวอย่างที่ 1 โดยตรง เพราะการพากลับเข้าระบบอย่างเดียวไม่พอ ถ้าไม่มีเส้นทางที่รับเงื่อนไขชีวิตของเด็กได้
6. ค่าฐานที่มีอยู่แล้ว มีค่ามากกว่าที่คิด ตัวเลขร้อยละ 51.17 อยู่ในแผนฉบับเดิมมาตลอด แต่จะเห็นความหมายก็ต่อเมื่อเอามาวางในลูกโซ่ของปัญหาที่ชัดเจน

ภาคผนวก ฉ: การเผยแพร่สู่สาธารณะ

วิธีทำงาน เครื่องมือ และข้อจำกัดของโครงการนี้ ได้รับการเผยแพร่เป็นเว็บไซต์สาธารณะเพื่อการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ของนักการศึกษาและประชาชนผู้สนใจ จัดทำโดย บูรพาทิศ พลอยสุวรรณ์ ผู้วิจัยอิสระ

เว็บไซต์ประกอบด้วย 10 หน้า ได้แก่ หน้าแรก วิธีจัดทำ ตัวอย่างลูกโซ่ ทบทวนแผน ตัวอย่างโครงการ อำนาจหน้าที่ ข้อมูลจังหวัด การศึกษาเอกชน เอกสารและลิงก์ และเกี่ยวกับ พร้อมเอกสารดาวน์โหลดทั้งชุดและลิงก์ไปยังเว็บไซต์หน่วยงานต้นสังกัดของสถานศึกษาในจังหวัดครบทุกสังกัด

เหตุผลของการเผยแพร่ เอกสารยุทธศาสตร์ระดับจังหวัดจำนวนมากถูกจัดทำโดยไม่มีการอธิบายวิธีคิดเบื้องหลัง ทำให้ผู้อ่านตรวจสอบไม่ได้ว่าข้อสรุปมาจากไหน และผู้จัดทำรายอื่นก็เรียนรู้จากกันไม่ได้

ข้อควรทราบ เว็บไซต์ดังกล่าวไม่ใช่เอกสารทางการของสำนักงานศึกษาธิการจังหวัดพระนครศรีอยุธยาหรือหน่วยงานใด และระบุข้อจำกัดของงานไว้อย่างเปิดเผยตามหลักการเดียวกับที่ใช้ในเอกสารฉบับนี้

จบเอกสารฉบับกรณีตัวอย่าง — ฉบับที่ 0.6 — 31 สิงหาคม 2569