Fact Base ฉบับที่ 5 ผลสัมฤทธิ์ทางการศึกษา ดัชนีความก้าวหน้าของคน และแผนพัฒนาจังหวัดฉบับเต็ม

เอกสารที่ใช้วิเคราะห์: แผนพัฒนาจังหวัดพระนครศรีอยุธยา ฉบับทบทวน 2570 (278 หน้า) และภาพหน้าจอระบบ BIGDATA สพป.พระนครศรีอยุธยา เขต 1 จำนวน 3 ภาพ วันตัดยอดข้อมูล: 31 สิงหาคม 2569 สถานะ: ปิดช่องว่างข้อมูลผลสัมฤทธิ์ได้แล้ว และ พบข้อผิดพลาดในรายงานฉบับที่ 4 ของที่ปรึกษาเองซึ่งต้องแก้ไข

บทสรุปสำหรับผู้บริหาร

ข้อแรกที่ต้องรายงานก่อนสิ่งอื่นใด คือที่ปรึกษาเขียนผิดในรายงานฉบับที่ 4

ในรายงานฉบับที่ 4 ผมระบุว่าตัวชี้วัดเป้าหมายการพัฒนาจังหวัดข้อแรกคือ "จำนวนแหล่งเรียนรู้ในจังหวัดเพิ่มขึ้น" โดยอ้างอิงจากบรรยายสรุปจังหวัดปี 2568 เมื่อได้อ่านแผนพัฒนาจังหวัดฉบับเต็ม พบว่าไม่ถูกต้อง ตารางที่ 2.5 ของแผนระบุตัวชี้วัดความสำเร็จตามเป้าหมายการพัฒนาจังหวัดไว้ 4 ข้อ และไม่มีข้อใดเป็นจำนวนแหล่งเรียนรู้

แต่ข้อเท็จจริงที่ถูกต้องกลับเป็นประโยชน์ต่อยุทธศาสตร์การศึกษามากกว่าเดิม เพราะตัวชี้วัดข้อที่ 4 ของจังหวัดคือ ระดับดัชนีความก้าวหน้าของคน ซึ่งมีมิติด้านการศึกษาอยู่ภายในโดยตรง 4 รายการ พร้อมค่าฐานและอันดับประเทศย้อนหลัง 4 ปี

ข้อค้นพบที่สำคัญที่สุดสามข้อ

หนึ่ง ประเด็นยุทธศาสตร์ที่ 2 มีค่าฐานแล้ว ทั้งจาก O-NET รายเขตพื้นที่และจากดัชนีความก้าวหน้าของคนระดับจังหวัด

สอง ตัวชี้วัดด้านการศึกษาของจังหวัดตกอันดับประเทศทุกรายการ โดยคะแนน O-NET มัธยมปลายตกจากอันดับ 36 เป็นอันดับ 57 ในเวลาหนึ่งปี

สาม พบความขัดแย้งของข้อมูลใหม่ที่ใหญ่ที่สุดในโครงการ อัตราการเข้าเรียนมัธยมปลายและอาชีวศึกษา แผนจังหวัดระบุร้อยละ 76.39 ขณะที่แผน ศธจ. ระบุร้อยละ 51.17 ต่างกัน 25 จุด ซึ่งกระทบตัวเลข 13,715 คนที่ผมใช้เป็นตัวเลขหลักในรายงานสองฉบับก่อนหน้า

ส่วนที่ 1: ผลสัมฤทธิ์ทางการศึกษา — ช่องว่างสุดท้ายปิดได้แล้ว

1.1 ที่มาและขอบเขตของข้อมูล

ข้อมูลจากระบบ BIGDATA ของสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาพระนครศรีอยุธยา เขต 1 หัวข้อผลทดสอบทางการศึกษาระดับชาติขั้นพื้นฐาน มุมมองเปรียบเทียบ 5 ปีย้อนหลัง ระดับภาพรวม สพท. โรงเรียนรัฐบาล

⚠️ ข้อจำกัดด้านขอบเขตที่ต้องระบุทุกครั้งที่อ้าง ข้อมูลชุดนี้ครอบคลุม เฉพาะโรงเรียนรัฐบาลในเขตพื้นที่ สพป. เขต 1 ซึ่งมี 176 แห่ง ผู้เรียน 32,521 คน คิดเป็นเพียงร้อยละ 28.2 ของนักเรียนทั้งจังหวัด ไม่ครอบคลุม สพป. เขต 2, สพม., สถานศึกษาเอกชน, อปท. และสังกัดอื่น จึงยังไม่ใช่ค่าฐานระดับจังหวัด

1.2 ผลการทดสอบ ชั้นประถมศึกษาปีที่ 6

หมายเหตุเรื่องช่องสังคมศึกษาที่แสดงค่า 0.00 ระบบแสดง 0.00 เพราะ ไม่มีการทดสอบวิชาสังคมศึกษาในระดับ ป.6 ตั้งแต่มีการปรับลดวิชาสอบ ไม่ใช่คะแนนที่ได้ศูนย์ ตรวจสอบยืนยันได้จากค่าเฉลี่ยปี 2563 ที่ 41.13 ซึ่งเท่ากับผลรวมของสี่วิชาหารด้วยสี่พอดี หากนำตัวเลข 0.00 ไปใช้โดยไม่ทราบข้อนี้ จะสรุปผิดอย่างร้ายแรง

📌 ข้อค้นพบที่ 1 ภาษาอังกฤษระดับประถมศึกษาลดลงต่อเนื่องและรุนแรงที่สุด

คะแนนภาษาอังกฤษ ป.6 ลดจาก 40.59 เหลือ 32.68 คือ ลดลง 7.91 คะแนน หรือร้อยละ 19.5 ในห้าปี และลดลงเกือบทุกปีติดต่อกัน ขณะที่วิทยาศาสตร์เพิ่มขึ้นร้อยละ 15.8 และค่าเฉลี่ยรวมแทบไม่เปลี่ยน การดูเฉพาะค่าเฉลี่ยรวมจะมองไม่เห็นปัญหานี้เลย ซึ่งเป็นตัวอย่างจริงของบทเรียนที่ว่าค่าเฉลี่ยปิดบังความแตกต่าง

⚠️ ตัวเลขที่ต้องตั้งคำถาม คะแนนคณิตศาสตร์เคลื่อนไหวแบบ 30.95 → 38.17 → 28.71 → 31.58 → 30.49 คือเพิ่มขึ้น 7.22 คะแนนในปีเดียว แล้วลดลง 9.46 คะแนนในปีถัดมา ความผันผวนขนาดนี้ผิดปกติสำหรับข้อสอบมาตรฐาน อาจเกิดจากความยากของข้อสอบที่ต่างกันระหว่างปี หรือการเปลี่ยนกลุ่มผู้เข้าสอบ ห้ามใช้การเปลี่ยนแปลงรายปีของวิชาคณิตศาสตร์เป็นตัวชี้วัดผลงาน

1.3 ผลการทดสอบ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6

📌 ข้อค้นพบที่ 2 ภาษาอังกฤษระดับมัธยมปลายสวนทางกับระดับประถมอย่างชัดเจน

การตีความที่ต้องระมัดระวัง ตัวเลขนี้ชวนให้สรุปว่าการสอนภาษาอังกฤษระดับมัธยมปลายดีขึ้นขณะที่ระดับประถมแย่ลง แต่ยังสรุปเช่นนั้นไม่ได้ เพราะเป็นคนละกลุ่มผู้เรียน คนละข้อสอบ และคนละสังกัดที่ดูแล อีกทั้งจำนวนผู้เข้าสอบ ม.6 ในเขต สพป. มีน้อย จึงผันผวนง่าย สิ่งที่ทำได้คือตั้งเป็นข้อสังเกตที่ต้องตรวจสอบ ไม่ใช่ข้อสรุป

⚠️ ประเด็นที่ต้องสอบถามเจ้าของระบบ ข้อมูลชุดนี้เลือกดูที่ระดับชั้น ม.6 ในระบบของ สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษา ซึ่งตามปกติไม่มีโรงเรียนที่เปิดสอนถึงชั้น ม.6 ในสังกัด จึงต้องสอบถามว่าตัวเลขชุดนี้เป็นของโรงเรียนใด หรือเป็นค่าเฉลี่ยที่ระบบดึงมาจากระดับอื่น ก่อนนำไปใช้อ้างอิง ต้องวินิจฉัย

1.4 ผลการทดสอบ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3

ภาพที่ได้รับเป็นแผนภูมิเส้น ไม่ใช่ตาราง จึงอ่านค่าได้เพียงโดยประมาณ ที่ปรึกษาจึงไม่บันทึกเป็นตัวเลข เพราะการอ่านค่าจากกราฟแล้วบันทึกเป็นตัวเลขที่มีทศนิยม เป็นการสร้างความแม่นยำเทียม ขอให้ผู้ว่าจ้างส่งภาพในมุมมองตารางเพิ่มเติม

สิ่งที่อ่านได้จากรูปทรงของกราฟ ภาษาไทยอยู่ในช่วง 46 ถึง 50 คะแนน สูงกว่าวิชาอื่นชัดเจน · วิทยาศาสตร์และภาษาอังกฤษอยู่ในช่วง 26 ถึง 32 คะแนน · คณิตศาสตร์ต่ำที่สุดในช่วง 20 ถึง 23 คะแนน และมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นเล็กน้อย

⚠️ ข้อบกพร่องของระบบที่พบ เส้นค่าเฉลี่ยในกราฟ ม.3 แสดงค่าเป็นศูนย์ทุกปี ซึ่งไม่สอดคล้องกับคะแนนรายวิชาที่แสดงอยู่ เป็นข้อผิดพลาดในการคำนวณหรือการแสดงผลของระบบ ควรแจ้งผู้ดูแลระบบ

ส่วนที่ 2: ดัชนีความก้าวหน้าของคน — ค่าฐานระดับจังหวัดที่ดีกว่า

2.1 มิติด้านการศึกษา 4 รายการ พร้อมอันดับประเทศ

จากแผนพัฒนาจังหวัดพระนครศรีอยุธยา ฉบับทบทวน 2570 ตารางที่ 2.1

📌 ข้อค้นพบที่ 3 ตัวชี้วัดด้านการศึกษาของจังหวัดตกอันดับประเทศทุกรายการ

การตีความที่สำคัญที่สุด สังเกตว่า ค่าตัวเลขของปีการศึกษาเฉลี่ยเพิ่มขึ้นทุกปี จาก 9.32 เป็น 9.95 ปี แต่อันดับกลับตกลง หมายความว่าจังหวัดพัฒนาช้ากว่าจังหวัดอื่น ไม่ใช่ถอยหลัง นี่คือตัวอย่างที่ชัดเจนของบทเรียนที่ว่าการดูตัวเลขของตนเองอย่างเดียวโดยไม่เทียบกับผู้อื่น ทำให้มองไม่เห็นปัญหา และเป็นเหตุผลที่ยุทธศาสตร์ต้องมีตัวชี้วัดเชิงเปรียบเทียบ ไม่ใช่ตัวชี้วัดเชิงสัมบูรณ์อย่างเดียว

ข้อค้นพบที่น่ากังวลที่สุด เด็กอายุ 0–5 ปีที่มีพัฒนาการสมวัยลดจากร้อยละ 97.80 เหลือร้อยละ 82.36 และอันดับตกจาก 29 เป็น 56 นี่คือปลายทางต้นน้ำที่สุดของระบบการศึกษา และเป็นกลุ่มที่ยุทธศาสตร์ฉบับนี้ยังไม่มีมาตรการเจาะจง ควรพิจารณาเพิ่มมาตรการด้านปฐมวัยในประเด็นยุทธศาสตร์ที่ 1

⚠️ ข้อจำกัด ข้อมูลชุดนี้ล่าสุดคือปี 2565 จึงเก่ากว่าข้อมูลอื่นในโครงการ 3–4 ปี ต้องขอข้อมูลปีล่าสุดจากสำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ

2.2 ความสัมพันธ์กับตัวชี้วัดของจังหวัด

ตารางที่ 2.5 ของแผนพัฒนาจังหวัด ระบุตัวชี้วัดความสำเร็จตามเป้าหมายการพัฒนาจังหวัด 4 ข้อ

📌 นี่คือจุดเชื่อมที่แข็งแรงที่สุดระหว่างยุทธศาสตร์การศึกษากับแผนพัฒนาจังหวัด เพราะตัวชี้วัดข้อที่ 4 ของจังหวัดมีมิติด้านการศึกษาอยู่ภายในโดยตรง 4 รายการ หมายความว่าถ้ายุทธศาสตร์การศึกษาทำให้ตัวชี้วัดทั้งสี่รายการดีขึ้น จังหวัดจะบรรลุตัวชี้วัดเป้าหมายข้อที่ 4 ด้วย ซึ่งเป็นเหตุผลที่ชัดเจนและตรวจสอบได้สำหรับการเสนอโครงการเข้าสู่แผนพัฒนาจังหวัด

ส่วนที่ 3: ⚠️ ความขัดแย้งของข้อมูลใหม่ และการแก้ไขตัวเลขที่ที่ปรึกษาใช้มาก่อน

3.1 ความขัดแย้งเรื่องอัตราการเข้าเรียนมัธยมปลาย

คำอธิบายที่เป็นไปได้ ทั้งสองตัวใช้ตัวส่วนต่างกัน ตัวชี้วัดของแผนจังหวัดน่าจะใช้ตัวส่วนเป็นผู้ที่จบมัธยมศึกษาตอนต้นแล้วเรียนต่อ ขณะที่ตัวชี้วัดของแผน ศธจ. ใช้ตัวส่วนเป็นประชากรอายุ 15–17 ปีทั้งหมด ซึ่งเป็นสองคำถามที่ต่างกันโดยสิ้นเชิง

3.2 ผลกระทบต่อตัวเลขที่ที่ปรึกษาใช้ในรายงานสองฉบับก่อนหน้า

ในรายงานฉบับที่ 3 และ 4 ผมคำนวณว่าเยาวชนอายุ 15–17 ปีที่ไม่อยู่ในระบบมีประมาณ 13,715 คน โดยใช้ค่าฐานร้อยละ 51.17 คูณกับประชากร 28,088 คน

หากใช้ค่าจากแผนจังหวัดแทน จะได้ตัวเลขที่ต่างกันมาก

สิ่งที่ที่ปรึกษาต้องทำ และได้ทำแล้ว ระบุความขัดแย้งนี้อย่างเปิดเผยในทุกเอกสารที่ใช้ตัวเลข 13,715 คน และ เปลี่ยนถ้อยคำจากตัวเลขเดียว เป็นช่วง 6,600 ถึง 13,700 คน พร้อมระบุว่าความไม่แน่นอนเกิดจากนิยามที่ยังไม่ยุติ

📌 สิ่งที่ไม่เปลี่ยน แม้ตัวเลขจะต่างกันเท่าตัว ไม่ว่าจะใช้ค่าใด กลุ่มเป้าหมายนี้ยังคงเป็นกลุ่มที่ใหญ่ที่สุดในบรรดาปัญหาที่วัดได้ของโครงการ และยังคงไม่ปรากฏในระบบจัดหางานเลย ข้อสรุปเชิงยุทธศาสตร์จึงไม่เปลี่ยน แต่ความแม่นยำของการกำหนดค่าเป้าหมายเปลี่ยน

3.3 ความขัดแย้งเรื่องจำนวนครู — พบแหล่งที่สาม

สามแหล่ง สามตัวเลข ต่างกันสูงสุด 3,058 คน ตัวเลขของแผนจังหวัดครอบคลุม 5 สังกัด คือ สพฐ. 4,730 · สช. 1,084 · สกร. 32 · สอศ. 135 · สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ 33 ซึ่งไม่รวม อปท. และอุดมศึกษา จึงอธิบายส่วนต่างได้บางส่วน แต่ไม่ทั้งหมด

ข้อสรุป ยืนยันข้อสังเกตเดิมอีกครั้งว่า ห้ามใช้ตัวเลขจำนวนครูเป็นค่าฐานตัวชี้วัดจนกว่าจะได้นิยามที่ตกลงร่วมกันทุกสังกัด และตอนนี้มีหลักฐานสามแหล่งยืนยันปัญหานี้แล้ว

3.4 ⚠️ การแก้ไขข้อผิดพลาดของที่ปรึกษาในรายงานฉบับที่ 4

บทเรียนสำหรับคณะทำงาน กรณีนี้เป็นตัวอย่างจริงของข้อห้ามในบทที่ 11 เรื่องการอ้างอิงเอกสารสรุปแทนเอกสารต้นฉบับ บรรยายสรุปเป็นเอกสารทุติยภูมิ ต้องตรวจสอบกับแผนฉบับเต็มเสมอ และเมื่อพบว่าเขียนผิด ต้องรายงานและแก้ไข ไม่ใช่แก้อย่างเงียบ ๆ

ส่วนที่ 4: ข้อมูลนักเรียนรายอำเภอจากแผนจังหวัด — แหล่งที่สาม

แผนพัฒนาจังหวัด ตารางที่ 1.34 ให้ข้อมูลจำนวนนักเรียนจำแนกตามระดับการศึกษารายอำเภอ ปีการศึกษา 2567 รวมทั้งสิ้น 81,776 คน ซึ่งต่างจากทั้งสองแหล่งที่ใช้มาก่อน

การตีความ ตัวเลข 81,776 คน แยกเป็นก่อนประถม 10,988 · ประถมศึกษา 36,293 · มัธยมศึกษาตอนต้น 21,640 · มัธยมศึกษาตอนปลาย 12,855 เมื่อเทียบกับรายงานสถิติจังหวัดที่ระบุประถมศึกษา 55,134 คน ส่วนต่างเกือบ 19,000 คน จึงชัดเจนว่าตารางนี้ไม่ครอบคลุมทุกสังกัด

⚠️ ข้อเสนอ ให้ใช้ตัวเลขจากรายงานสถิติจังหวัดเป็นหลักสำหรับการวิเคราะห์รายอำเภอ เพราะระบุขอบเขตชัดเจนที่สุดและมีการจำแนกรายสังกัด และให้ระบุในเอกสารว่ามีตัวเลขจากสามแหล่งที่ต่างกัน พร้อมเหตุผล

ส่วนที่ 5: ผลต่อเอกสารที่ส่งมอบไปแล้ว

ส่วนที่ 6: บัญชีช่องว่างข้อมูลฉบับปรับปรุง

ส่วนที่ 7: สรุปและประเด็นที่ต้องตัดสินใจ

สิ่งที่ดำเนินการแล้ว อ่านแผนพัฒนาจังหวัดฉบับเต็ม 278 หน้า · สกัดผลสัมฤทธิ์ O-NET จากภาพหน้าจอ 3 ภาพ · สกัดดัชนีความก้าวหน้าของคนมิติการศึกษา 4 รายการพร้อมอันดับประเทศ 4 ปี · พบความขัดแย้งของข้อมูลใหม่ 2 รายการ · พบและรายงานข้อผิดพลาดของที่ปรึกษาเอง 1 รายการ · ระบุผลกระทบต่อเอกสารเดิม 10 จุด

ข้อจำกัดที่ต้องเปิดเผย

1. ข้อมูล O-NET ครอบคลุมเพียงร้อยละ 28.2 ของนักเรียนทั้งจังหวัด ยังไม่ใช่ค่าฐานระดับจังหวัด
2. ข้อมูล ม.3 อ่านได้จากกราฟเท่านั้น จึงไม่บันทึกเป็นตัวเลข
3. ตัวเลข ม.6 ในระบบของ สพป. ต้องตรวจสอบที่มา
4. ดัชนีความก้าวหน้าของคนล่าสุดคือปี 2565 เก่ากว่าข้อมูลอื่น 3–4 ปี
5. ความขัดแย้งเรื่องอัตราการเข้าเรียนมัธยมปลาย 25 จุด ยังไม่มีข้อยุติ และกระทบตัวเลขหลักที่ใช้มาตลอด
6. คะแนนคณิตศาสตร์ ป.6 ผันผวนผิดปกติ ห้ามใช้การเปลี่ยนแปลงรายปีเป็นตัวชี้วัดผลงาน

ประเด็นที่ต้องให้ผู้ว่าจ้างตัดสินใจ 3 ข้อ

1. จะให้ขอผลสัมฤทธิ์จาก สพป. เขต 2 สพม. และสถานศึกษาเอกชน เพื่อให้ได้ค่าฐานระดับจังหวัดหรือไม่
2. จะใช้ค่าฐานอัตราการเข้าเรียนมัธยมปลายค่าใด ระหว่าง 76.39 ของแผนจังหวัด กับ 51.17 ของแผน ศธจ. หรือจะระงับไว้จนกว่าจะได้นิยาม
3. จะเพิ่มมาตรการด้านปฐมวัยในประเด็นยุทธศาสตร์ที่ 1 หรือไม่ เนื่องจากพัฒนาการสมวัยของเด็ก 0–5 ปีตกอันดับประเทศ 27 อันดับ

แหล่งอ้างอิง

1. จังหวัดพระนครศรีอยุธยา สำนักงานจังหวัดพระนครศรีอยุธยา, แผนพัฒนาจังหวัดพระนครศรีอยุธยา (พ.ศ. 2566–2570) ฉบับทบทวน ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2570 จำนวน 278 หน้า — ตารางที่ 1.34, 1.35, 1.36, 2.1, 2.5
2. สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาพระนครศรีอยุธยา เขต 1, ระบบ BIGDATA หัวข้อผลทดสอบทางการศึกษาระดับชาติขั้นพื้นฐาน (O-NET) มุมมองเปรียบเทียบ 5 ปีย้อนหลัง ระดับภาพรวม สพท. โรงเรียนรัฐบาล ชั้น ป.6 ม.3 และ ม.6 ปีการศึกษา 2563–2567
3. ดัชนีความก้าวหน้าของคน จัดทำโดยสำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ อ้างถึงในแผนพัฒนาจังหวัด ตารางที่ 2.1

การคำนวณทั้งหมด ที่ปรึกษาคำนวณเองจากตัวเลขในเอกสารข้างต้น แสดงวิธีคิดกำกับทุกจุด ไม่มีตัวเลขที่สร้างขึ้นใหม่ และไม่บันทึกค่าที่อ่านได้จากกราฟเป็นตัวเลขที่มีทศนิยม

Fact Base ฉบับที่ 5 จัดทำเมื่อ 31 สิงหาคม 2569